Chứng minh ngoại tình khi đơn phương ly hôn: có bắt buộc không

Chứng minh ngoại tình có phải điều kiện bắt buộc để đơn phương ly hôn?

Không. Pháp luật hiện hành không đặt ra yêu cầu bắt buộc phải chứng minh ngoại tình thì mới được đơn phương ly hôn. Theo khoản 1 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Tòa án giải quyết cho ly hôn khi có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không đạt được.

Như vậy, điều Tòa án xem xét trước hết là tình trạng hôn nhân, không phải riêng một nhãn hiệu hành vi nào. Ngoại tình chỉ là một dạng vi phạm nghĩa vụ chung thủy, có thể được dùng để chứng minh sự trầm trọng của quan hệ hôn nhân. Nếu không có ngoại tình nhưng vẫn có đủ căn cứ khác về bạo lực gia đình, bỏ mặc, xúc phạm nghiêm trọng hoặc vi phạm nghĩa vụ vợ chồng, yêu cầu ly hôn đơn phương vẫn có cơ sở pháp lý.

Vai trò của ngoại tình trong căn cứ ly hôn đơn phương

Trong quan hệ hôn nhân, nghĩa vụ chung thủy là một nghĩa vụ cơ bản của vợ chồng. Khi một bên có hành vi ngoại tình, hành vi đó thường được xem là biểu hiện của việc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ chồng, từ đó làm suy giảm hoặc phá vỡ nền tảng hôn nhân. Tuy nhiên, để Tòa án chấp nhận yêu cầu ly hôn, người yêu cầu vẫn phải chứng minh rằng sự vi phạm này đã làm cho hôn nhân rơi vào tình trạng trầm trọng, không thể kéo dài.

Điều đó có nghĩa là ngoại tình không tự động dẫn đến ly hôn. Tòa án không chỉ nhìn vào việc có hay không có quan hệ ngoài hôn nhân, mà còn đánh giá tác động thực tế của hành vi đó đối với đời sống vợ chồng, quan hệ gia đình, khả năng đoàn tụ và mục đích hôn nhân. Nếu mâu thuẫn đã kéo dài, tình cảm đã đổ vỡ, hòa giải không thành, ngoại tình thường trở thành chứng cứ quan trọng củng cố yêu cầu đơn phương ly hôn.

Người yêu cầu ly hôn phải chứng minh những gì?

Theo nguyên tắc của tố tụng dân sự, người khởi kiện có nghĩa vụ đưa ra căn cứ chứng minh cho yêu cầu của mình. Trong vụ án ly hôn đơn phương, trọng tâm chứng minh là các dấu hiệu cho thấy hôn nhân đã trầm trọng, chứ không chỉ dừng ở việc nêu cảm nhận chủ quan. Vì vậy, người yêu cầu nên tập trung vào các dữ kiện như thời gian ly thân, mâu thuẫn kéo dài, việc bỏ bê gia đình, bạo lực tinh thần hoặc thể chất, sự thiếu hợp tác trong việc duy trì hôn nhân.

Nếu căn cứ yêu cầu gắn với ngoại tình, người yêu cầu cần chứng minh được hành vi vi phạm nghĩa vụ chung thủy bằng tài liệu, tin nhắn, hình ảnh, ghi âm, lời khai nhân chứng hoặc tài liệu tố tụng khác có giá trị chứng minh. Tuy nhiên, chứng cứ phải hợp pháp, có nguồn gốc rõ ràng và được thu thập đúng cách. Chứng minh ngoại tình chỉ có ý nghĩa khi nó phục vụ việc làm rõ tình trạng hôn nhân trầm trọng theo tiêu chuẩn của Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Trường hợp không chứng minh được ngoại tình thì có ly hôn được không?

Vẫn có thể. Nếu người yêu cầu không chứng minh được hành vi ngoại tình nhưng có chứng cứ khác thể hiện hôn nhân đã đổ vỡ nghiêm trọng, Tòa án vẫn có thể chấp nhận đơn ly hôn. Căn cứ pháp lý không giới hạn ở ngoại tình mà bao gồm cả bạo lực gia đình và các hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ vợ chồng khác. Do đó, sự thất bại trong việc chứng minh ngoại tình không đồng nghĩa với việc mất quyền yêu cầu ly hôn đơn phương.

Ngược lại, nếu chỉ nêu nghi ngờ mà không chứng minh được hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, Tòa án sẽ không tự động chấp nhận yêu cầu. Mấu chốt nằm ở việc chứng minh sự đổ vỡ thực chất của quan hệ hôn nhân, chứ không phải ở việc quy kết lỗi đạo đức một cách chung chung. Đây là điểm cần phân biệt rõ giữa tranh chấp hôn nhân và tranh chấp về hành vi vi phạm nghĩa vụ vợ chồng.

Một số hệ quả pháp lý cần lưu ý khi chứng minh ngoại tình

Việc chứng minh ngoại tình chủ yếu phục vụ cho yêu cầu ly hôn và các vấn đề liên quan đến quyền, nghĩa vụ giữa vợ chồng. Trong thực tiễn, ngoại tình không làm mất quyền yêu cầu ly hôn của bên không có lỗi, nhưng có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá nguyên nhân dẫn đến đổ vỡ hôn nhân. Tuy nhiên, khi giải quyết tài sản chung, quyền nuôi con hoặc nghĩa vụ cấp dưỡng, Tòa án vẫn phải căn cứ vào các quy định riêng của pháp luật, không suy diễn đơn thuần từ lỗi ngoại tình.

Vì vậy, khi chuẩn bị hồ sơ, người yêu cầu nên xác định đúng mục tiêu chứng minh. Nếu mục tiêu là ly hôn, cần tập trung vào căn cứ cho thấy hôn nhân không thể tiếp tục. Nếu mục tiêu còn bao gồm việc bảo vệ quyền lợi về con chung, tài sản chung hoặc yêu cầu xử lý hành vi vi phạm khác, cần phân biệt từng nhóm vấn đề để thu thập chứng cứ phù hợp.

Kết luận

Không bắt buộc phải chứng minh ngoại tình mới được đơn phương ly hôn. Theo khoản 1 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, điều kiện quyết định là có căn cứ cho thấy hôn nhân đã lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không đạt được. Ngoại tình chỉ là một căn cứ thường gặp để chứng minh sự trầm trọng đó, chứ không phải điều kiện duy nhất hay điều kiện bắt buộc.

Vì vậy, trong thực tiễn xét xử, người yêu cầu ly hôn nên tập trung chứng minh toàn bộ bối cảnh đổ vỡ hôn nhân, thay vì chỉ dồn toàn bộ hồ sơ vào việc chứng minh quan hệ ngoại tình. Cách tiếp cận đúng là chứng minh sự vi phạm nghĩa vụ vợ chồng và hậu quả pháp lý của sự vi phạm ấy đối với khả năng duy trì hôn nhân.

Tài liệu tham khảo

• Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
• Nghị định 82/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình.
• Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
• Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022.