Chuyển nơi ở sát ngày bầu cử thì bỏ phiếu ở đâu?

Nguyên tắc xác định nơi bỏ phiếu khi vừa chuyển chỗ ở

Nơi bỏ phiếu của cử tri gắn trực tiếp với danh sách cử tri đã được lập và niêm yết tại đơn vị hành chính cấp xã nơi người đó cư trú hoặc tạm trú hợp lệ. Về nguyên tắc, cử tri đi bỏ phiếu tại khu vực bỏ phiếu nơi mình được ghi tên, không lựa chọn tùy ý theo chỗ ở mới nếu việc chuyển nơi ở chưa được cập nhật vào danh sách cử tri.

Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 quy định khu vực bỏ phiếu được xác định để tổ chức việc bỏ phiếu cho cử tri trong phạm vi phù hợp, và danh sách cử tri là căn cứ để xác định quyền bỏ phiếu của từng người. Vì vậy, chuyển nơi ở sát ngày bầu cử không làm thay đổi tức thời nơi bỏ phiếu nếu chưa hoàn tất thủ tục điều chỉnh danh sách cử tri.

Trường hợp được chuyển nơi bỏ phiếu theo nơi ở mới

Pháp luật bầu cử cho phép điều chỉnh danh sách cử tri trong khoảng thời gian từ sau khi danh sách cử tri được niêm yết đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ. Theo khoản 2 Điều 29 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, người thay đổi nơi thường trú ra ngoài đơn vị hành chính cấp xã nơi đã được ghi tên vào danh sách cử tri thì được xóa tên ở nơi cư trú cũ và bổ sung vào danh sách cử tri tại nơi thường trú mới để bầu cử.

Cùng điều luật này, người chuyển đến tạm trú ở nơi khác với đơn vị hành chính cấp xã đã được ghi tên trong danh sách cử tri và có nguyện vọng tham gia bầu cử ở nơi tạm trú mới cũng được xóa tên ở nơi cũ và bổ sung vào danh sách cử tri tại nơi tạm trú mới. Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp để cử tri vừa chuyển nơi ở vẫn có thể bỏ phiếu tại nơi ở mới nếu đáp ứng điều kiện và thực hiện kịp thời.

Thời hạn quyết định quyền bỏ phiếu ở nơi mới

Mốc thời gian quan trọng nhất là trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ. Nếu việc chuyển nơi ở và yêu cầu cập nhật danh sách cử tri được thực hiện trong khoảng thời gian luật định, cử tri có thể được bổ sung vào danh sách cử tri ở nơi ở mới và bỏ phiếu tại đó.

Nếu đã quá thời hạn này, tên cử tri thường vẫn giữ nguyên ở nơi cũ, và việc bỏ phiếu phải thực hiện theo danh sách đã niêm yết. Khi đó, việc chuyển chỗ ở ngay trước ngày bầu cử không tự động tạo ra quyền bỏ phiếu ở địa bàn mới nếu không còn thời gian để hoàn tất thủ tục.

Thủ tục cần thực hiện để bỏ phiếu ở nơi ở mới

Cử tri phải liên hệ cơ quan có thẩm quyền tại đơn vị hành chính cấp xã nơi đang cư trú hoặc tạm trú để đề nghị điều chỉnh danh sách cử tri. Hồ sơ, chứng minh nơi ở mới và yêu cầu bổ sung vào danh sách cử tri cần được thực hiện càng sớm càng tốt trong khung thời gian luật cho phép.

Trong thực tiễn tổ chức bầu cử hiện nay, việc tiếp nhận, xác nhận và hỗ trợ tra cứu thông tin cử tri có thể được thực hiện qua nền tảng số được cơ quan có thẩm quyền triển khai, nhưng giá trị pháp lý cốt lõi vẫn nằm ở việc danh sách cử tri đã được điều chỉnh và xác nhận đúng thẩm quyền. Cử tri nên giữ thông tin xác nhận về việc được bổ sung vào danh sách cử tri hoặc giấy tờ tương đương để xuất trình khi cần thiết.

Nếu không kịp chuyển danh sách cử tri thì làm thế nào?

Nếu không kịp làm thủ tục trước hạn 24 giờ, cử tri phải bỏ phiếu tại nơi đã được ghi tên trong danh sách cử tri. Trường hợp người dân đã chuyển nơi ở nhưng chưa được cập nhật danh sách, việc tự ý đến địa điểm bỏ phiếu ở nơi ở mới mà không có tên trong danh sách sẽ không bảo đảm đủ điều kiện thực hiện quyền bầu cử tại đó.

Trong tình huống đặc biệt như ốm đau, già yếu, khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu, tổ bầu cử thực hiện việc mang hòm phiếu phụ đến nơi ở hoặc nơi điều trị theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015. Cơ chế này khác với việc chuyển nơi bỏ phiếu do thay đổi chỗ ở, nhưng cùng nhằm bảo đảm quyền bầu cử của công dân.

Ý nghĩa pháp lý của việc niêm yết danh sách cử tri

Danh sách cử tri được niêm yết công khai để người dân kiểm tra, đối chiếu và yêu cầu điều chỉnh khi có thay đổi về nơi cư trú, tình trạng nhân thân hoặc sai sót trong ghi nhận thông tin. Đây là bước then chốt bảo đảm tính chính xác của quyền bầu cử, đồng thời ngăn ngừa việc bỏ phiếu trùng hoặc bỏ sót cử tri.

Vì vậy, khi chuyển nơi ở sát ngày bầu cử, cử tri không nên chỉ dựa vào nơi cư trú thực tế mà phải kiểm tra ngay tình trạng tên mình trong danh sách cử tri. Chỉ khi danh sách đã được chỉnh lý hợp lệ thì nơi bỏ phiếu mới chuyển sang địa bàn mới một cách đúng luật.

Kết luận

Chuyển nơi ở sát ngày bầu cử không đương nhiên làm thay đổi nơi bỏ phiếu. Theo khoản 2 Điều 29 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, cử tri chỉ được bỏ phiếu ở nơi ở mới khi đã được xóa tên ở nơi cũ và bổ sung vào danh sách cử tri tại nơi thường trú hoặc tạm trú mới trong thời hạn luật định. Nếu quá hạn 24 giờ trước khi bỏ phiếu, cử tri phải thực hiện quyền bầu cử tại nơi đã được ghi tên trong danh sách cử tri.

Tài liệu tham khảo

• Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015.
• Luật Cư trú năm 2020.
• Văn bản hướng dẫn tổ chức bầu cử và lập, niêm yết, điều chỉnh danh sách cử tri do cơ quan có thẩm quyền ban hành.
• Cổng thông tin pháp luật của Chính phủ và Bộ Tư pháp về hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.
• Hướng dẫn nghiệp vụ bầu cử của cơ quan quản lý bầu cử tại địa phương.