Trách nhiệm phân loại rác tại nhà trọ

Cơ sở pháp lý về phân loại rác sinh hoạt

Pháp luật về bảo vệ môi trường hiện hành xác lập nghĩa vụ phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn đối với hộ gia đình, cá nhân. Cụ thể, theo khoản 1 Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân phải được phân thành ba nhóm: chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; và chất thải rắn sinh hoạt khác.

Về chế tài, theo điểm c khoản 1 Điều 26 Nghị định 45/2022/NĐ-CP, hộ gia đình, cá nhân không phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo quy định sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính. Mức phạt áp dụng đối với hành vi này hiện được xác định trong khung xử phạt dành cho hộ gia đình, cá nhân vi phạm quy định về phân loại rác tại nguồn. Đây là căn cứ trực tiếp để đánh giá trách nhiệm khi phát sinh hành vi không phân loại rác trong khu nhà trọ.

Ai là người phải phân loại rác trong nhà trọ?

Về nguyên tắc, trách nhiệm phân loại rác thuộc về chủ thể phát sinh chất thải. Trong mô hình nhà trọ, người thuê là người trực tiếp sinh hoạt, tạo ra rác thải từ việc ăn uống, sử dụng đồ dùng, sinh hoạt cá nhân; vì vậy, người thuê là chủ thể chính thực hiện việc phân loại rác phát sinh từ phòng trọ của mình. Chủ nhà trọ không mặc nhiên phải phân loại thay người thuê nếu không trực tiếp phát sinh hoặc không nhận nghĩa vụ này bằng thỏa thuận.

Tuy nhiên, chủ nhà trọ vẫn có trách nhiệm tổ chức điều kiện để việc phân loại được thực hiện đúng. Nếu khu nhà trọ thu gom rác theo khu vực chung, bố trí thùng chứa chung, hoặc ký hợp đồng dịch vụ vệ sinh cho toàn bộ cơ sở, chủ nhà cần ban hành quy chế nội bộ, hướng dẫn rõ cách phân loại, vị trí bỏ rác và thời điểm thu gom. Khi chủ nhà là bên đứng ra quản lý tập trung, nghĩa vụ tổ chức thực hiện có thể phát sinh song song với nghĩa vụ chấp hành của người thuê.

Phân định trách nhiệm giữa chủ nhà trọ và người thuê

Người thuê trọ

Người thuê trọ phải phân loại rác phát sinh từ sinh hoạt hằng ngày của mình theo đúng nhóm rác mà pháp luật quy định. Nghĩa vụ này đặc biệt rõ ràng đối với các phòng trọ khép kín, nơi từng người thuê sử dụng riêng không gian sinh hoạt và tự tạo ra chất thải sinh hoạt riêng biệt. Nếu người thuê không thực hiện, người thuê là chủ thể chịu trách nhiệm chính về hành vi vi phạm hành chính.

Chủ nhà trọ

Chủ nhà trọ có trách nhiệm quản lý trật tự, vệ sinh chung của khu nhà trọ và bảo đảm điều kiện để người thuê thực hiện đúng quy định. Nếu chủ nhà trọ tự ý gộp toàn bộ rác của nhiều phòng vào một điểm thu gom mà không có hướng dẫn hoặc phương tiện phân loại phù hợp, việc tổ chức quản lý đó không đáp ứng yêu cầu của pháp luật về phân loại rác tại nguồn. Trong trường hợp chủ nhà trọ là đơn vị trực tiếp quản lý chất thải chung của cơ sở kinh doanh lưu trú, chủ nhà có thể đồng thời mang nghĩa vụ thực hiện và giám sát việc phân loại.

Cách áp dụng trong thực tiễn nhà trọ

Đối với nhà trọ có nhiều phòng thuê độc lập, cách làm phù hợp là mỗi người thuê tự phân loại rác trong phạm vi phòng ở và đưa ra khu tập kết theo đúng hướng dẫn của chủ nhà hoặc chính quyền địa phương. Chủ nhà nên đặt thùng rác riêng cho từng loại rác hoặc tối thiểu có nhãn nhận diện rõ ràng, tránh việc rác bị trộn lẫn ngay từ khâu đầu. Nếu khu dân cư nơi nhà trọ đặt trụ sở đã có quy định riêng của địa phương về thời gian, hình thức, màu sắc hoặc bao bì chứa rác, cả chủ nhà và người thuê phải tuân thủ.

Đối với mô hình nhà trọ kết hợp kinh doanh dịch vụ lưu trú quy mô lớn hoặc có bộ phận quản lý tập trung, chủ cơ sở nên ban hành nội quy bằng văn bản. Nội quy cần xác định rõ ai phân loại, ai thu gom, ai kiểm tra, và trách nhiệm khi vi phạm. Việc này giúp chứng minh đã tổ chức thực hiện đúng quy định và giảm rủi ro bị xử phạt do không kiểm soát được hành vi của người thuê.

Hợp đồng thuê trọ nên quy định gì?

Hợp đồng thuê trọ hoặc phụ lục nội quy nên ghi nhận rõ trách nhiệm của người thuê trong việc phân loại rác phát sinh từ phòng trọ. Đồng thời, hợp đồng cần quy định nghĩa vụ của chủ nhà về việc bố trí điểm tập kết, dụng cụ chứa rác, lịch thu gom và hướng dẫn phân loại. Khi các bên thỏa thuận minh bạch ngay từ đầu, việc thực hiện sẽ thuận lợi hơn và hạn chế tranh chấp về chi phí vệ sinh, trách nhiệm nộp phạt hoặc khắc phục vi phạm.

Trường hợp hợp đồng chỉ quy định chung chung về giữ gìn vệ sinh mà không nêu rõ nghĩa vụ phân loại rác, trách nhiệm vẫn được xác định theo pháp luật hiện hành. Khi đó, người thuê không được viện dẫn việc hợp đồng không ghi rõ để miễn trừ nghĩa vụ phân loại rác; tương tự, chủ nhà không được bỏ mặc hoàn toàn việc quản lý rác trong khu trọ nếu mình là người tổ chức, quản lý khu nhà.

Kết luận

Trong nhà trọ, người thuê là chủ thể trực tiếp phải phân loại rác phát sinh từ sinh hoạt hằng ngày của mình. Chủ nhà trọ không mặc nhiên thay người thuê thực hiện nghĩa vụ này, nhưng phải tổ chức điều kiện, hướng dẫn và quản lý việc thu gom trong phạm vi khu nhà trọ. Nói ngắn gọn, người thuê chịu trách nhiệm chính về việc phân loại rác; chủ nhà trọ chịu trách nhiệm về tổ chức, quản lý và bảo đảm thực hiện đúng quy định.

Để tránh bị xử phạt, hai bên nên cụ thể hóa nghĩa vụ trong hợp đồng thuê trọ, nội quy khu trọ và cơ chế kiểm tra nội bộ. Khi có quy định của địa phương về phân loại, thu gom hoặc giờ đổ rác, việc tuân thủ cần thực hiện đồng bộ từ người thuê đến chủ nhà.

Tài liệu tham khảo

• Luật Bảo vệ môi trường 2020, khoản 1 Điều 75.
• Nghị định 45/2022/NĐ-CP, điểm c khoản 1 Điều 26.
• Bộ tài liệu hướng dẫn phân loại rác thải với cá nhân, hộ gia đình.
• Quy định về phân loại rác tại nguồn của cơ quan chuyên môn về môi trường.
• Các văn bản hướng dẫn thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại địa phương nơi có nhà trọ.