Chấp thuận chủ trương đầu tư: trường hợp nào phải thực hiện

Khái quát về chấp thuận chủ trương đầu tư

Theo khoản 1 Điều 3 Luật Đầu tư 2020, chấp thuận chủ trương đầu tư là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận về mục tiêu, địa điểm, quy mô, tiến độ, thời hạn thực hiện dự án; nhà đầu tư hoặc hình thức lựa chọn nhà đầu tư và các cơ chế, chính sách đặc biệt, nếu có, để thực hiện dự án đầu tư. Đây không phải là giấy phép đầu tư theo nghĩa chung, mà là quyết định hành chính làm căn cứ xác lập định hướng triển khai dự án ở giai đoạn đầu.

Về mặt pháp lý, thủ tục này đóng vai trò sàng lọc những dự án có tác động lớn đến quốc phòng, an ninh, sử dụng đất, tài nguyên, môi trường, quy hoạch, hoặc có yêu cầu phải áp dụng cơ chế đặc thù. Do đó, việc xác định đúng dự án có thuộc diện phải chấp thuận chủ trương đầu tư hay không là bước then chốt trước khi thực hiện các thủ tục tiếp theo như giao đất, cho thuê đất, lựa chọn nhà đầu tư hoặc cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

Khi nào dự án phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư?

Luật Đầu tư 2020 quy định rõ ba nhóm thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư tại Điều 30, Điều 31 và Điều 32, tương ứng với các dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Về nguyên tắc, chỉ những dự án thuộc đúng các trường hợp được liệt kê trong ba điều này mới phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Nếu dự án không rơi vào các nhóm đó thì không đặt ra thủ tục này, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác đối với một loại dự án đặc thù.

Nhóm dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội được quy định tại Điều 30 Luật Đầu tư 2020, bao gồm các dự án có ý nghĩa đặc biệt lớn, điển hình như dự án ảnh hưởng lớn đến môi trường hoặc tiềm ẩn khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường; dự án chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa nước từ hai vụ trở lên với quy mô lớn; dự án phải di dân, tái định cư quy mô lớn; dự án đầu tư xây dựng cảng hàng không, sân bay; và một số dự án khác thuộc trường hợp luật định. Đây là nhóm dự án cần được xem xét ở cấp cao nhất do tác động liên ngành, liên vùng hoặc mức độ nhạy cảm cao.

Nhóm dự án thuộc thẩm quyền Thủ tướng Chính phủ được quy định tại Điều 31 Luật Đầu tư 2020. Nhóm này thường bao gồm dự án không thuộc thẩm quyền Quốc hội nhưng vẫn có tính chất quan trọng, chẳng hạn dự án yêu cầu Nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng với quy mô nhất định; dự án xây dựng và kinh doanh cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế; dự án đầu tư tại một số địa bàn, lĩnh vực đặc thù; và các trường hợp luật định khác. Việc giao thẩm quyền cho Thủ tướng phản ánh yêu cầu điều phối ở tầm quốc gia đối với những dự án có tác động lớn nhưng chưa đến ngưỡng phải trình Quốc hội.

Nhóm dự án thuộc thẩm quyền Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được quy định tại Điều 32 Luật Đầu tư 2020. Đây là nhóm phổ biến trong thực tiễn, bao gồm dự án được Nhà nước giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá quyền sử dụng đất, không qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư; dự án phải chuyển mục đích sử dụng đất nhưng không thuộc thẩm quyền Thủ tướng; dự án xây dựng nhà ở, khu đô thị, hoặc các dự án khác thuộc trường hợp luật định trên địa bàn tỉnh. Khi dự án rơi vào các căn cứ này, nhà đầu tư phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư trước khi triển khai các bước tiếp theo.

Ba căn cứ pháp lý cốt lõi để nhận diện dự án thuộc diện phải chấp thuận chủ trương đầu tư

Thứ nhất, căn cứ phổ biến nhất là tính chất và quy mô sử dụng đất. Nếu dự án cần Nhà nước giao đất, cho thuê đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất theo các tiêu chí mà Luật Đầu tư quy định tại Điều 31 và Điều 32, thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư thường phát sinh. Căn cứ này có ý nghĩa đặc biệt đối với dự án bất động sản, khu công nghiệp, khu đô thị, hạ tầng và các dự án sản xuất quy mô lớn.

Thứ hai, căn cứ là tác động môi trường, quốc phòng, an ninh và quy hoạch. Những dự án có khả năng gây ảnh hưởng lớn đến môi trường, sử dụng tài nguyên lớn, thay đổi mặt bằng dân cư hoặc tác động đến an ninh, quốc phòng thường được đưa vào diện phải xem xét ở cấp có thẩm quyền cao hơn. Đây là lý do các dự án có nguy cơ tác động liên ngành không thể chỉ dừng ở thủ tục đầu tư thông thường.

Thứ ba, căn cứ là loại hình dự án và lĩnh vực đầu tư. Một số dự án trong lĩnh vực hạ tầng chiến lược, cảng hàng không, cảng biển, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế hoặc dự án sử dụng cơ chế, chính sách đặc biệt sẽ thuộc diện phải chấp thuận chủ trương đầu tư theo đúng điều kiện của luật. Việc xác định theo loại hình dự án đòi hỏi đối chiếu đồng thời với quy mô, địa điểm và hình thức lựa chọn nhà đầu tư.

Trường hợp không phải thực hiện thủ tục này

Không phải mọi dự án đầu tư đều phải xin chấp thuận chủ trương đầu tư. Nếu dự án không thuộc các trường hợp được quy định tại Điều 30, Điều 31 và Điều 32 Luật Đầu tư 2020 thì nhà đầu tư không phải thực hiện thủ tục này. Khi đó, tùy tính chất dự án, nhà đầu tư chỉ cần thực hiện các thủ tục khác như đăng ký đầu tư, đăng ký doanh nghiệp, đất đai, xây dựng, môi trường hoặc các chấp thuận chuyên ngành tương ứng.

Đặc biệt, cần phân biệt giữa chấp thuận chủ trương đầu tư và cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Hai thủ tục này không đồng nhất về bản chất và không phải lúc nào cũng cùng xuất hiện. Việc dự án không phải chấp thuận chủ trương đầu tư không đồng nghĩa với việc được miễn các điều kiện đầu tư, mà chỉ cho thấy dự án không rơi vào nhóm phải xin quyết định chủ trương ở cấp có thẩm quyền.

Thẩm quyền và ý nghĩa thực tiễn đối với nhà đầu tư

Luật Đầu tư 2020 thiết lập cơ chế phân tầng thẩm quyền rất rõ: Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Cách phân tầng này bảo đảm dự án được xem xét đúng mức độ tác động, đồng thời hạn chế việc áp dụng tràn lan một thủ tục vốn chỉ dành cho các dự án cần kiểm soát đặc biệt. Trong thực tiễn, sai sót thường phát sinh khi nhà đầu tư đánh giá không đúng căn cứ đất đai, quy mô hoặc tính chất dự án dẫn đến nộp hồ sơ không đúng thẩm quyền.

Vì vậy, trước khi triển khai, cần rà soát đồng thời mục tiêu dự án, địa điểm thực hiện, diện tích đất, loại đất, nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất, lĩnh vực đầu tư và hình thức lựa chọn nhà đầu tư. Chỉ khi đối chiếu đầy đủ các yếu tố này với Điều 30, Điều 31 và Điều 32 Luật Đầu tư 2020 mới có thể kết luận chính xác dự án có phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư hay không. Đây là bước kiểm tra pháp lý nền tảng để hạn chế đình trệ dự án và rủi ro bị trả hồ sơ.

Kết luận

Chấp thuận chủ trương đầu tư là thủ tục bắt buộc đối với các dự án thuộc đúng trường hợp luật định, không áp dụng đại trà cho mọi dự án. Căn cứ xác định chủ yếu nằm ở quy mô, tác động và tính chất của dự án, đặc biệt là vấn đề sử dụng đất, môi trường, hạ tầng quan trọng và cơ chế đầu tư đặc thù. Việc nhận diện đúng thẩm quyền theo Điều 30, Điều 31 và Điều 32 Luật Đầu tư 2020 giúp nhà đầu tư lựa chọn đúng quy trình pháp lý, tiết kiệm thời gian và bảo đảm tính hợp pháp của toàn bộ dự án.

Tài liệu tham khảo

• Luật Đầu tư 2020, số 61/2020/QH14.
• Nghị định 31/2021/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư.
• Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Chứng khoán và một số luật khác có liên quan.
• Văn bản hợp nhất, bản cập nhật và hệ thống hóa pháp luật đầu tư hiện hành đến năm 2026.