Chào mua công khai: thời điểm phát sinh nghĩa vụ thủ tục

Chào mua công khai là gì và vì sao phải kiểm soát bằng thủ tục

Chào mua công khai là việc tổ chức, cá nhân công khai thực hiện việc mua một phần hoặc toàn bộ số cổ phiếu có quyền biểu quyết của công ty đại chúng, hoặc chứng chỉ quỹ đóng của quỹ đóng, theo cơ chế pháp luật quy định nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và bảo vệ quyền lợi của cổ đông, nhà đầu tư liên quan. Cơ chế này ngăn việc thâu tóm diễn ra âm thầm, đồng thời tạo điều kiện để các chủ thể bị ảnh hưởng có đủ thông tin trước khi quyết định giao dịch. Về bản chất, đây không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là công cụ kiểm soát giao dịch có nguy cơ làm thay đổi quyền kiểm soát doanh nghiệp hoặc cấu trúc sở hữu quỹ.

Trong pháp luật chứng khoán Việt Nam, nghĩa vụ chào mua công khai không phát sinh với mọi giao dịch mua cổ phần. Nghĩa vụ này chỉ xuất hiện khi nhà đầu tư đạt đến những ngưỡng sở hữu nhất định hoặc thực hiện các giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu theo các mức luật định. Vì vậy, việc xác định đúng ngưỡng là điểm mấu chốt để biết khi nào phải đăng ký chào mua công khai.

Những trường hợp phải chào mua công khai

Theo khoản 1 Điều 35 Luật Chứng khoán 2019, các trường hợp sau đây phải chào mua công khai và đăng ký với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước: trường hợp thứ nhất là tổ chức, cá nhân và người có liên quan dự kiến mua cổ phiếu có quyền biểu quyết hoặc chứng chỉ quỹ đóng đang lưu hành, dẫn đến trực tiếp hoặc gián tiếp sở hữu đạt từ 25% trở lên số cổ phiếu có quyền biểu quyết của một công ty đại chúng hoặc số chứng chỉ quỹ đóng đang lưu hành của một quỹ đóng. Đây là ngưỡng khởi phát nghĩa vụ phổ biến nhất trong thực tiễn.

Trường hợp thứ hai là tổ chức, cá nhân và người có liên quan đang nắm giữ từ 25% trở lên số cổ phiếu có quyền biểu quyết của một công ty đại chúng hoặc số chứng chỉ quỹ đóng đang lưu hành của một quỹ đóng, khi dự kiến mua tiếp để trực tiếp hoặc gián tiếp sở hữu đạt hoặc vượt các mức 35%, 45%, 55%, 65%, 75%. Quy định này phản ánh nguyên tắc kiểm soát các bước gia tăng quyền lực cổ đông theo từng nấc sở hữu quan trọng.

Trường hợp thứ ba là các giao dịch khác thuộc diện pháp luật chuyên ngành quy định phải thực hiện chào mua công khai, bao gồm các tình huống mua lại cổ phiếu hoặc giao dịch cấu trúc sở hữu được pháp luật chứng khoán và văn bản hướng dẫn đặt dưới cơ chế kiểm soát tương tự. Khi xem xét nghĩa vụ, nhà đầu tư không chỉ nhìn vào tỷ lệ mua trực tiếp mà còn phải tính cả sở hữu gián tiếp và sở hữu của người có liên quan theo quy định của pháp luật.

Thời điểm phát sinh nghĩa vụ thủ tục

Nghĩa vụ chào mua công khai phát sinh trước khi nhà đầu tư thực hiện giao dịch làm thay đổi tỷ lệ sở hữu đến ngưỡng luật định. Nói cách khác, khi phương án mua đã được xác định và kết quả dự kiến của giao dịch làm cho tỷ lệ sở hữu đạt từ 25% trở lên, hoặc từ một mức đang có tiến lên các ngưỡng 35%, 45%, 55%, 65%, 75%, nhà đầu tư phải thực hiện thủ tục đăng ký chào mua công khai trước khi mua. Đây là nguyên tắc trung tâm cần tuân thủ để tránh giao dịch bị coi là vi phạm trình tự pháp luật.

Trong thực tiễn, việc xác định “dự kiến sở hữu” không chỉ căn cứ vào một lệnh mua riêng lẻ mà phải tính đến toàn bộ giao dịch trong cùng một chủ trương mua và phần sở hữu hợp nhất với người có liên quan. Do đó, khi nhà đầu tư dự tính mua thêm để nắm quyền chi phối hoặc gia tăng đáng kể tỷ lệ biểu quyết, việc rà soát ngưỡng sở hữu phải được thực hiện ngay từ giai đoạn chuẩn bị giao dịch. Cách tiếp cận này bảo đảm rằng thủ tục pháp lý đi trước, còn giao dịch chỉ được triển khai sau khi hoàn tất đăng ký theo quy định.

Thành phần hồ sơ và trình tự thực hiện

Về trình tự, nhà đầu tư chào mua công khai phải gửi hồ sơ đăng ký đến Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đồng thời gửi cho công ty mục tiêu hoặc công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán quản lý quỹ đầu tư mục tiêu. Cơ quan quản lý tiếp nhận, xem xét hồ sơ; nếu hồ sơ đầy đủ và hợp lệ thì thông báo bằng văn bản và đăng tải việc đã nhận hồ sơ trên cổng thông tin điện tử, còn nếu từ chối thì phải nêu rõ lý do. Quy trình này thể hiện yêu cầu kiểm soát nhà nước trước khi giao dịch được triển khai trên thị trường.

Thành phần hồ sơ và biểu mẫu cụ thể được hướng dẫn tại Nghị định 155/2020/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thi hành. Về nguyên tắc, hồ sơ phải thể hiện rõ thông tin về tổ chức, cá nhân chào mua; số lượng và tỷ lệ dự kiến mua; nguồn vốn; phương thức thanh toán; kế hoạch đối với công ty mục tiêu hoặc quỹ mục tiêu; và các nội dung khác theo yêu cầu của pháp luật chuyên ngành. Nếu hồ sơ không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc không bảo đảm tính đầy đủ, cơ quan có thẩm quyền có căn cứ từ chối tiếp nhận hoặc yêu cầu hoàn thiện.

Các điểm pháp lý nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý

Thứ nhất, phải cộng gộp tỷ lệ sở hữu của người có liên quan khi xác định ngưỡng 25% và các ngưỡng tăng tiếp theo. Nếu chỉ nhìn vào phần sở hữu đứng tên trực tiếp của một chủ thể mà bỏ qua phần sở hữu liên quan, nhà đầu tư có thể đánh giá sai nghĩa vụ pháp lý. Đây là lỗi thường gặp nhất trong các giao dịch mua cổ phần có yếu tố thâu tóm.

Thứ hai, nghĩa vụ chào mua công khai không phụ thuộc vào việc giao dịch diễn ra một lần hay nhiều lần. Nếu nhiều giao dịch nhỏ cộng lại làm cho tỷ lệ sở hữu chạm ngưỡng luật định, nhà đầu tư vẫn phải tuân thủ thủ tục trước khi thực hiện phần giao dịch làm phát sinh nghĩa vụ. Vì vậy, việc chia nhỏ giao dịch để né ngưỡng không làm mất đi bản chất pháp lý của nghĩa vụ chào mua công khai.

Thứ ba, vi phạm nghĩa vụ đăng ký và thực hiện chào mua công khai có thể dẫn tới hậu quả pháp lý bất lợi, bao gồm xử lý vi phạm hành chính, đình chỉ giao dịch và các hệ quả liên quan khác theo quy định của pháp luật chứng khoán. Do đó, với các thương vụ mua tỷ lệ lớn cổ phiếu của công ty đại chúng, việc thẩm định pháp lý trước giao dịch là bước bắt buộc, không phải lựa chọn tùy nghi.

Kết luận

Nhà đầu tư phải thực hiện thủ tục chào mua công khai khi dự kiến mua để sở hữu từ 25% trở lên cổ phiếu có quyền biểu quyết của công ty đại chúng hoặc chứng chỉ quỹ đóng, và khi đang nắm giữ từ 25% trở lên mà tiếp tục mua để vượt các ngưỡng 35%, 45%, 55%, 65%, 75%. Thủ tục phải được đăng ký trước khi giao dịch làm phát sinh ngưỡng sở hữu được tiến hành. Trong thực hành, việc kiểm tra người có liên quan, sở hữu gián tiếp và tổng thể cấu trúc giao dịch là điều kiện then chốt để xác định đúng nghĩa vụ pháp lý.

Tài liệu tham khảo

• Luật Chứng khoán năm 2019, số 54/2019/QH14.
• Nghị định 155/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Chứng khoán.
• Thông tư 118/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn chào bán, phát hành, mua lại cổ phiếu và chào mua công khai.
• Cổng Dịch vụ công Bộ Tài chính, thủ tục đăng ký chào mua công khai.