Cha hoặc mẹ đơn thân làm hộ chiếu cho con: có cần chữ ký của người còn lại không?

Cơ sở pháp lý hiện hành

Việc cấp hộ chiếu phổ thông cho trẻ em được quy định tại Điều 15 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 08 luật năm 2023. Quy định này là căn cứ trực tiếp để xác định người có thẩm quyền ký hồ sơ cho trẻ chưa đủ 14 tuổi.

Theo quy định hiện hành, hồ sơ đề nghị cấp hộ chiếu cho trẻ dưới 14 tuổi do cha, mẹ hoặc người giám hộ thực hiện và ký. Vì vậy, trong trường hợp cha hoặc mẹ đơn thân trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc con, người đó có thể đứng tên làm thủ tục mà không bắt buộc phải có chữ ký của người còn lại, nếu người đó là người đang có đầy đủ tư cách đại diện hợp pháp cho trẻ theo quy định của pháp luật.

Cha hoặc mẹ đơn thân có phải xin chữ ký của người còn lại không?

Không bắt buộc trong trường hợp cha hoặc mẹ là người trực tiếp thực hiện thủ tục với tư cách cha hoặc mẹ của trẻ. Pháp luật hiện hành chỉ yêu cầu hồ sơ do cha, mẹ hoặc người giám hộ ký; không có quy định buộc phải có đồng thời chữ ký của cả cha và mẹ trong mọi hồ sơ cấp hộ chiếu cho con dưới 14 tuổi.

Đối với trẻ em dưới 14 tuổi, nếu cha hoặc mẹ đi làm hộ chiếu cho con, người đó chỉ cần kê khai đầy đủ thông tin của trẻ, xuất trình giấy tờ tùy thân của mình và giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ con khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Trường hợp này, chữ ký của người còn lại không phải là điều kiện bắt buộc để hồ sơ được tiếp nhận.

Trường hợp cấp hộ chiếu riêng cho con

Khi làm hộ chiếu riêng cho trẻ em dưới 14 tuổi, người đại diện hợp pháp sẽ kê khai tờ khai đề nghị cấp hộ chiếu và ký vào tờ khai theo đúng thẩm quyền. Căn cứ quan trọng là Điều 15 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, theo đó trẻ dưới 14 tuổi được cấp hộ chiếu riêng hoặc cấp chung với cha hoặc mẹ theo yêu cầu hợp lệ của người đại diện.

Trong thực tiễn giải quyết hồ sơ, nếu người đi làm thủ tục là cha hoặc mẹ và chứng minh được mình là người đại diện hợp pháp của trẻ, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh có cơ sở tiếp nhận hồ sơ mà không đặt điều kiện phải bổ sung chữ ký của người còn lại. Đây là điểm then chốt giúp cha mẹ đơn thân thuận lợi khi làm giấy tờ cho con.

Trường hợp ghi thông tin con vào hộ chiếu của cha hoặc mẹ

Pháp luật hiện hành cho phép trẻ em dưới 14 tuổi được ghi chung vào hộ chiếu của cha hoặc mẹ trong phạm vi luật định. Trong tình huống này, cha hoặc mẹ là người làm thủ tục vẫn là người ký tờ khai và chịu trách nhiệm về nội dung khai báo. Không có quy định bắt buộc phải có thêm chữ ký của người còn lại chỉ vì con được ghi chung hộ chiếu.

Tuy nhiên, nếu cha mẹ không cùng làm thủ tục mà một người tự ý thực hiện trong khi người đó không phải là người đại diện hợp pháp hoặc việc đại diện đang có tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu làm rõ căn cứ đại diện. Khi đó, giấy tờ chứng minh quyền đại diện sẽ quan trọng hơn việc xin chữ ký đồng ý của người còn lại.

Khi nào cần giấy tờ chứng minh tư cách đại diện?

Trong thực tiễn hành chính, nếu người đi làm hộ chiếu cho con là cha hoặc mẹ nhưng quan hệ đại diện có yếu tố đặc biệt, cơ quan giải quyết có thể yêu cầu giấy tờ chứng minh như giấy khai sinh của trẻ, giấy tờ thể hiện quyền nuôi con, hoặc văn bản xác nhận tư cách giám hộ. Điều này nhằm xác định đúng người có quyền ký hồ sơ theo quy định tại Điều 15 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019.

Trường hợp cha mẹ đã ly hôn, có quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi dưỡng, người được giao nuôi con là người có căn cứ rõ ràng để thực hiện thủ tục. Trường hợp cha hoặc mẹ đã chết, mất tích, bị hạn chế năng lực hành vi hoặc không xác định được nơi cư trú, người còn lại hoặc người giám hộ sẽ là chủ thể hợp pháp ký hồ sơ theo đúng vị trí pháp lý của mình.

Ý nghĩa pháp lý đối với cha mẹ đơn thân

Quy định hiện hành thể hiện nguyên tắc bảo đảm quyền nhân thân của trẻ em và tính thuận tiện trong thủ tục hành chính. Cha hoặc mẹ đơn thân không phải phụ thuộc vào chữ ký của người còn lại nếu mình đang là người đại diện hợp pháp và trực tiếp thực hiện thủ tục cho con.

Điều cần lưu ý là không nên nhầm giữa chữ ký đồng ý của cha mẹ và chữ ký của người đại diện làm thủ tục. Trong lĩnh vực cấp hộ chiếu cho trẻ dưới 14 tuổi, pháp luật tập trung vào tư cách đại diện và tính hợp lệ của hồ sơ, không đặt ra nghĩa vụ xin đồng ký của người còn lại trong mọi trường hợp.

Kết luận

Cha hoặc mẹ đơn thân đưa con đi làm hộ chiếu không cần chữ ký của người còn lại nếu người đi làm thủ tục là cha, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp của trẻ và hồ sơ được lập đúng quy định. Căn cứ áp dụng trực tiếp là Điều 15 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 08 luật năm 2023.

Điểm mấu chốt là xác định đúng tư cách đại diện của người nộp hồ sơ. Nếu tư cách này rõ ràng, việc thiếu chữ ký của người còn lại không phải là trở ngại pháp lý đối với thủ tục cấp hộ chiếu cho trẻ em dưới 14 tuổi.

Tài liệu tham khảo

• Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019.
• Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 08 luật năm 2023.
• Văn bản hợp nhất và hướng dẫn nghiệp vụ về cấp hộ chiếu phổ thông cho công dân Việt Nam dưới 14 tuổi.
• Cổng thông tin pháp luật của Bộ Tư pháp.
• Cổng thông tin điện tử Bộ Công an.