Cha hoặc mẹ sống chung với người mới có ảnh hưởng đến quyền nuôi con không?

Cha hoặc mẹ sống chung với người mới có làm mất quyền nuôi con không?

Việc cha hoặc mẹ bắt đầu sống chung với một người mới không làm phát sinh hậu quả pháp lý đương nhiên về quyền nuôi con. Pháp luật hôn nhân và gia đình không quy định rằng người đang trực tiếp nuôi con sẽ mất quyền nuôi chỉ vì họ thiết lập quan hệ sống chung với người khác sau ly hôn hoặc sau khi chấm dứt quan hệ vợ chồng. Khi xem xét quyền nuôi con, tiêu chuẩn trọng tâm vẫn là quyền lợi mọi mặt của con theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Do đó, yếu tố “sống chung với người mới” chỉ là một tình tiết thực tế để Tòa án đánh giá, không phải căn cứ loại trừ tự động. Nếu môi trường sống vẫn bảo đảm an toàn, ổn định, phù hợp cho việc chăm sóc, giáo dục và phát triển của trẻ, thì quyền nuôi con không bị ảnh hưởng chỉ vì việc chung sống đó. Ngược lại, nếu người mới có hành vi bạo lực, kiểm soát, xâm phạm trẻ hoặc tạo ra môi trường sống bất lợi, tình tiết này sẽ tác động trực tiếp đến quyết định nuôi con.

Căn cứ pháp lý khi Tòa án xem xét giao con

Theo khoản 1 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, vợ chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con.

Khi con từ đủ 07 tuổi trở lên, theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Đây là yêu cầu bắt buộc trong quá trình giải quyết tranh chấp nuôi con. Vì vậy, mối quan hệ sống chung với người mới chỉ là một trong nhiều dữ kiện mà Tòa án cân nhắc cùng với thu nhập, chỗ ở, thời gian chăm sóc, nhân thân, điều kiện học tập, sức khỏe và sự gắn bó tình cảm của trẻ.

Khi nào việc sống chung với người mới trở thành bất lợi cho quyền nuôi con?

Việc sống chung với người mới trở thành bất lợi khi nó làm giảm trực tiếp chất lượng chăm sóc và an toàn của trẻ. Trường hợp điển hình là người mới có hành vi bạo lực, xúc phạm, bỏ mặc, can thiệp tiêu cực vào việc nuôi dạy con, hoặc khiến trẻ bị xáo trộn tâm lý nghiêm trọng. Khi đó, Tòa án có cơ sở xác định môi trường sống không còn đáp ứng quyền lợi mọi mặt của con theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Ngoài ra, nếu việc chung sống làm phát sinh tình trạng thiếu quan tâm, bỏ bê học tập, sinh hoạt hoặc chăm sóc y tế của trẻ, đây cũng là dấu hiệu bất lợi. Pháp luật không bảo vệ hình thức chung sống bằng mọi giá; pháp luật bảo vệ lợi ích thực chất của trẻ em. Vì vậy, trọng tâm luôn là tác động cụ thể lên quyền lợi của con, không phải tình trạng tình cảm của cha hoặc mẹ.

Có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con không?

Theo khoản 2 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được giải quyết khi có thỏa thuận của cha mẹ hoặc khi người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện để trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng trong trường hợp việc sống chung với người mới làm phát sinh rủi ro cho trẻ. Người có yêu cầu phải chứng minh rằng điều kiện hiện tại của bên nuôi con không còn bảo đảm lợi ích của trẻ.

Khoản 3 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 còn xác định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phải tính đến nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên. Điều này phản ánh cách tiếp cận nhất quán của pháp luật: sự ổn định của trẻ, tiếng nói của trẻ và môi trường sống thực tế đều có giá trị pháp lý. Vì thế, sống chung với người mới chỉ dẫn tới thay đổi quyền nuôi con khi nó làm phát sinh căn cứ chứng minh “không còn đủ điều kiện” theo điều luật này.

Quyền và nghĩa vụ của cha mẹ không trực tiếp nuôi con

Theo khoản 1 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi. Theo khoản 2 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con. Theo khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.

Các nghĩa vụ này cho thấy quan hệ giữa cha mẹ và con không chấm dứt sau ly hôn, đồng thời cũng không phụ thuộc vào việc người trực tiếp nuôi con có thiết lập quan hệ tình cảm mới hay không. Tuy nhiên, quyền thăm nom không được lạm dụng để gây rối, cản trở đời sống của bên nuôi con hoặc gây ảnh hưởng xấu đến trẻ. Nếu phát sinh tranh chấp, Tòa án sẽ bảo vệ quyền lợi của con trước hết.

Dấu hiệu thực tế cần lưu ý trong tranh chấp quyền nuôi con

Trong thực tiễn, các yếu tố sau thường có ý nghĩa trực tiếp khi đánh giá việc cha hoặc mẹ sống chung với người mới: mức độ an toàn của trẻ, sự ổn định chỗ ở, khả năng chăm sóc hằng ngày, nhân thân của người mới và cách ứng xử của họ với trẻ. Nếu người mới có hành vi xúc phạm, kiểm soát, đánh đập hoặc ép buộc trẻ, đây là dấu hiệu đặc biệt nghiêm trọng. Khi đó, người yêu cầu thay đổi quyền nuôi con cần thu thập tài liệu, tin nhắn, video, xác nhận của nhà trường, cơ sở y tế hoặc người làm chứng.

Ngược lại, nếu người mới hỗ trợ tích cực cho việc chăm sóc trẻ, tôn trọng ranh giới gia đình và không gây ảnh hưởng tiêu cực, chỉ riêng việc sống chung không phải căn cứ để tước quyền nuôi con. Pháp luật không đánh giá đạo đức xã hội theo cảm tính mà đánh giá theo lợi ích cụ thể của trẻ. Đây là điểm mấu chốt của mọi tranh chấp liên quan đến người trực tiếp nuôi con.

Kết luận

Cha hoặc mẹ sống chung với người mới không tự động làm mất quyền nuôi con. Chỉ khi việc chung sống đó làm ảnh hưởng thực tế đến quyền lợi mọi mặt của trẻ, Tòa án mới xem xét giao con cho người khác hoặc thay đổi người trực tiếp nuôi con theo Điều 81 và Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Vì vậy, trong tranh chấp nuôi con, yếu tố quyết định không phải là việc có người mới hay không, mà là môi trường sống nào bảo đảm tốt hơn cho sự phát triển của trẻ.

Tài liệu tham khảo

• Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, số 52/2014/QH13.
• Bộ luật Hình sự năm 2015, số 100/2015/QH13.
• Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
• Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
• Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.