Biểu diễn nghệ thuật: thủ tục tổ chức và trách nhiệm của đơn vị biểu diễn

Cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động biểu diễn nghệ thuật

Hoạt động biểu diễn nghệ thuật hiện được điều chỉnh trọng tâm bởi Nghị định 144/2020/NĐ-CP ngày 14/12/2020 của Chính phủ quy định về hoạt động nghệ thuật biểu diễn, có hiệu lực từ ngày 01/02/2021 và còn đang được áp dụng trong năm 2026. Văn bản này thay thế cơ chế quản lý cũ theo hướng giảm tiền kiểm, tăng trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tổ chức biểu diễn và tăng vai trò hậu kiểm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Bên cạnh đó, trình tự thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực này đã được cập nhật theo các quyết định công bố, sửa đổi và phân cấp trong năm 2026. Theo hướng phân cấp mới, thẩm quyền giải quyết nhiều thủ tục đã chuyển về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, với cơ quan chuyên môn tham mưu, tiếp nhận và xử lý hồ sơ là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao tùy địa phương.

Trong quá trình tổ chức biểu diễn, đơn vị thực hiện còn phải tuân thủ các quy định liên quan đến an ninh, trật tự, phòng cháy chữa cháy, môi trường, quyền tác giả, quyền liên quan, bảo vệ trẻ em và các quy định về quảng cáo, thương mại, thuế nếu có phát sinh hoạt động tương ứng. Vì vậy, thủ tục tổ chức biểu diễn nghệ thuật không chỉ là vấn đề xin chấp thuận hành chính mà còn là một chuỗi nghĩa vụ pháp lý đồng bộ.

Khái quát về thủ tục tổ chức biểu diễn nghệ thuật

Về bản chất, thủ tục tổ chức biểu diễn nghệ thuật là thủ tục hành chính mà theo đó tổ chức, cá nhân dự kiến tổ chức chương trình phải gửi hồ sơ đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền để được chấp thuận trong các trường hợp pháp luật quy định. Nội dung chương trình, tác phẩm, địa điểm, thời gian, đối tượng tham dự và yếu tố nước ngoài là những tiêu chí quan trọng để xác định thẩm quyền và phạm vi xem xét hồ sơ.

Đối với nhiều chương trình biểu diễn thông thường, pháp luật hiện hành theo Nghị định 144/2020/NĐ-CP theo hướng đơn giản hóa quản lý, không đặt nặng cơ chế cấp phép cho mọi trường hợp. Tuy nhiên, các chương trình có yếu tố đặc thù như hợp tác quốc tế, tổ chức ở trung ương, hoặc thuộc diện phải chấp thuận theo phân cấp hiện hành vẫn phải thực hiện thủ tục với cơ quan có thẩm quyền trước khi biểu diễn.

Điểm cốt lõi của thủ tục là bảo đảm cơ quan quản lý nắm được tính hợp pháp của chương trình, đồng thời tạo cơ sở để kiểm soát các nội dung nhạy cảm, nội dung có nguy cơ vi phạm thuần phong mỹ tục, an ninh, trật tự hoặc quyền sở hữu trí tuệ. Đơn vị biểu diễn vì thế phải chuẩn bị hồ sơ trung thực, đầy đủ và đúng thời hạn.

Hồ sơ và trình tự thực hiện thủ tục

Theo thủ tục hành chính đang được công bố trong năm 2026, hồ sơ tổ chức biểu diễn nghệ thuật thường gồm văn bản đề nghị tổ chức biểu diễn nghệ thuật theo mẫu, kịch bản hoặc danh mục tác phẩm, thông tin về tác giả và người chịu trách nhiệm chính về nội dung chương trình; trường hợp có tác phẩm nước ngoài thì kèm bản dịch tiếng Việt theo yêu cầu của hồ sơ. Tùy tính chất chương trình, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu bổ sung tài liệu về địa điểm, thời gian, đơn vị phối hợp, giấy tờ chứng minh điều kiện kỹ thuật hoặc nội dung liên quan.

Hồ sơ được nộp trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến theo phương thức tiếp nhận mà cơ quan có thẩm quyền công bố. Thời hạn nộp thường được xác định tối thiểu 07 ngày làm việc trước ngày dự kiến tổ chức, trừ trường hợp thủ tục cụ thể hoặc văn bản công bố mới của địa phương quy định khác theo phân cấp hiện hành.

Sau khi tiếp nhận, cơ quan có thẩm quyền xem xét tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ; trường hợp hồ sơ chưa đạt yêu cầu thì hướng dẫn bổ sung, hoàn thiện. Khi hồ sơ đáp ứng điều kiện, cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản chấp thuận hoặc thực hiện phương thức xử lý tương ứng theo quy trình hành chính đang được áp dụng. Nội dung chấp thuận thường gắn với phạm vi chương trình, thời gian, địa điểm và các điều kiện kèm theo.

Thẩm quyền giải quyết và xu hướng phân cấp năm 2026

Trong năm 2026, xu hướng quản lý thể hiện rõ việc phân cấp mạnh thẩm quyền đối với thủ tục tổ chức biểu diễn nghệ thuật. Nhiều trường hợp trước đây thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã được chuyển về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, qua đó rút ngắn quy trình và tăng tính chủ động quản lý tại địa phương.

Đối với chương trình thuộc phạm vi hợp tác quốc tế hoặc gắn với các chủ thể chuyên ngành đặc thù ở trung ương, cơ quan trung ương vẫn giữ vai trò chấp thuận trong những trường hợp được pháp luật và văn bản phân cấp quy định rõ. Điều này đòi hỏi đơn vị biểu diễn phải xác định đúng loại chương trình ngay từ đầu để nộp hồ sơ đúng cơ quan, tránh tình trạng nộp sai thẩm quyền làm kéo dài tiến độ tổ chức.

Về nguyên tắc áp dụng, đơn vị biểu diễn phải căn cứ quy định hiện hành tại thời điểm nộp hồ sơ và thời điểm tổ chức chương trình. Khi có văn bản công bố thủ tục mới hoặc sửa đổi, bổ sung thủ tục hành chính, quy trình thực hiện phải tuân theo quy định mới đang có hiệu lực.

Trách nhiệm pháp lý của đơn vị biểu diễn

Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tổ chức biểu diễn nghệ thuật được xác lập khá rõ trong Nghị định 144/2020/NĐ-CP. Đơn vị biểu diễn phải tuân thủ quy định tại Điều 3 Nghị định 144/2020/NĐ-CP và các quy định pháp luật có liên quan; đồng thời phải thực hiện đúng nội dung đã thông báo hoặc đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, chấp thuận. Đây là nghĩa vụ nền tảng, chi phối toàn bộ quá trình tổ chức biểu diễn.

Đơn vị tổ chức còn phải bảo đảm nội dung chương trình phù hợp với văn hóa truyền thống, phù hợp với lứa tuổi, giới tính theo quy định của pháp luật; trường hợp tổ chức cho trẻ em thì phải tuân thủ quy định của pháp luật về bảo vệ trẻ em. Việc thay đổi danh mục tiết mục, người biểu diễn, thời lượng, địa điểm hoặc yếu tố dàn dựng làm thay đổi bản chất nội dung đã đăng ký đều phải được kiểm soát chặt chẽ theo quy định áp dụng.

Ngoài ra, đơn vị biểu diễn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về quyền tác giả và quyền liên quan, bao gồm xin phép sử dụng tác phẩm, trả nhuận bút, thù lao hoặc thực hiện nghĩa vụ tài chính khác theo hợp đồng và theo pháp luật sở hữu trí tuệ. Nếu có sử dụng giải thưởng, danh hiệu trong hoạt động quảng bá, đơn vị phải bảo đảm các danh hiệu đó còn hiệu lực pháp lý, không thuộc trường hợp bị thu hồi, hủy bỏ hoặc không được phép sử dụng.

Đơn vị tổ chức cũng phải chấp hành yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc dừng, thay đổi thời gian, địa điểm, quy mô hoặc kế hoạch tổ chức biểu diễn nghệ thuật. Đây là nghĩa vụ trực tiếp nhằm bảo đảm an toàn xã hội, trật tự công cộng, phòng chống rủi ro và xử lý kịp thời khi có tình huống phát sinh trong quá trình tổ chức.

Trách nhiệm của chủ địa điểm và bộ phận vận hành chương trình

Chủ địa điểm tổ chức biểu diễn nghệ thuật có trách nhiệm riêng, độc lập với đơn vị tổ chức. Theo Nghị định 144/2020/NĐ-CP, chủ địa điểm phải tuân thủ quy định về kinh doanh, điều kiện an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phòng chống cháy nổ, môi trường và các quy định pháp luật liên quan. Địa điểm chỉ được đưa vào sử dụng khi đáp ứng điều kiện vận hành thực tế cho chương trình đã đăng ký.

Chủ địa điểm còn phải phối hợp dừng hoặc thay đổi thời gian, quy mô hoạt động biểu diễn theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Do đó, hợp đồng thuê địa điểm hoặc hợp đồng tổ chức sự kiện cần quy định rõ nghĩa vụ phối hợp, trách nhiệm bồi thường, xử lý sự cố và phân định đầu việc giữa các bên.

Trên thực tế, nhiều rủi ro pháp lý xuất phát từ việc bộ phận vận hành, kỹ thuật, bảo vệ, bán vé, truyền thông hoặc nhà thầu phụ không tuân thủ kịch bản và phương án đã được phê duyệt. Vì vậy, trách nhiệm tổ chức không chỉ nằm ở pháp nhân đứng tên hồ sơ mà còn đòi hỏi cơ chế kiểm soát nội bộ chặt chẽ trong toàn bộ chuỗi cung ứng sự kiện.

Hậu quả pháp lý khi vi phạm

Vi phạm trong tổ chức biểu diễn nghệ thuật có thể dẫn đến xử phạt vi phạm hành chính, đình chỉ hoạt động, buộc cải chính thông tin, thu hồi danh hiệu hoặc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả tùy tính chất vi phạm. Hành vi tổ chức sai nội dung chấp thuận, sử dụng người biểu diễn trong thời gian bị đình chỉ, hoặc sử dụng danh hiệu đã bị thu hồi đều là những nhóm hành vi có nguy cơ bị xử lý nghiêm.

Ngoài trách nhiệm hành chính, nếu việc tổ chức biểu diễn xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, gây mất an ninh trật tự, gây tai nạn hoặc thiệt hại cho khán giả, tổ chức biểu diễn còn có thể phát sinh trách nhiệm dân sự, và trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng còn có thể kéo theo trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật liên quan. Vì vậy, kiểm soát tuân thủ phải được thực hiện ngay từ khâu xây dựng kịch bản đến khâu kết thúc chương trình.

Việc công bố nội dung truyền thông trước khi được chấp thuận, bán vé vượt quy mô, thay đổi địa điểm không thông báo hoặc đưa vào chương trình các tiết mục chưa được kiểm soát đều là các rủi ro phổ biến. Mỗi thay đổi thực chất cần được đánh giá dưới góc độ pháp lý trước khi triển khai thực tế.

Khuyến nghị tuân thủ cho đơn vị biểu diễn

Đơn vị biểu diễn cần xác định đúng loại chương trình, đúng thẩm quyền và đúng thời hạn nộp hồ sơ ngay từ giai đoạn lập kế hoạch. Hồ sơ nên được chuẩn hóa theo mẫu, lưu trữ bản sao, chuẩn bị phương án thay thế và có đầu mối pháp chế theo dõi quá trình xử lý.

Trong giai đoạn tổ chức, cần thiết lập danh mục kiểm tra về nội dung tác phẩm, hợp đồng bản quyền, phương án an ninh, phòng cháy chữa cháy, y tế, bảo hiểm, kiểm soát khán giả và cơ chế xử lý tình huống khẩn cấp. Mọi thay đổi so với hồ sơ đã nộp phải được đánh giá và cập nhật trước khi thực hiện.

Về quản trị rủi ro, hợp đồng giữa đơn vị tổ chức, nghệ sĩ, nhà thầu kỹ thuật và chủ địa điểm nên quy định rõ quyền, nghĩa vụ, chế tài vi phạm, điều kiện hủy hoặc hoãn chương trình, cũng như trách nhiệm khi cơ quan nhà nước yêu cầu điều chỉnh. Đây là nền tảng để bảo đảm tính hợp pháp và tính ổn định của hoạt động biểu diễn.

Kết luận

Thủ tục tổ chức biểu diễn nghệ thuật hiện nay được xây dựng theo hướng minh bạch hơn nhưng vẫn đặt ra yêu cầu tuân thủ chặt chẽ đối với đơn vị tổ chức và chủ địa điểm. Nghị định 144/2020/NĐ-CP cùng các văn bản phân cấp, sửa đổi trong năm 2026 tạo ra khung pháp lý tương đối rõ ràng về thẩm quyền, hồ sơ và trách nhiệm. Đơn vị biểu diễn chỉ có thể giảm thiểu rủi ro pháp lý khi kiểm soát đồng bộ cả nội dung nghệ thuật, điều kiện tổ chức và nghĩa vụ sau chấp thuận.

Tài liệu tham khảo

• Nghị định 144/2020/NĐ-CP ngày 14/12/2020 của Chính phủ quy định về hoạt động nghệ thuật biểu diễn.
• Các quyết định công bố, sửa đổi thủ tục hành chính lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn năm 2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
• Nghị quyết 18/2026/NQ-CP ngày 29/4/2026 về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
• Quyết định 1874/QĐ-BVHTTDL năm 2026 về công bố thủ tục hành chính sửa đổi trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn.
• Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành và các văn bản hướng dẫn liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan.
• Các quy định hiện hành về an ninh, trật tự, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ trẻ em và xử lý vi phạm hành chính có liên quan.