Kỷ luật học sinh: thu điện thoại, cắt điểm thi đua và đình chỉ học có được phép không?

Khung pháp lý điều chỉnh kỷ luật học sinh

Kỷ luật học sinh không được xác lập tùy tiện theo nội quy nội bộ, mà phải phù hợp với quy định pháp luật hiện hành. Căn cứ trực tiếp quan trọng nhất là Điều 37 Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT về những điều học sinh không được làm, trong đó có hành vi sử dụng điện thoại di động và thiết bị khác khi đang học tập trên lớp nếu không phục vụ việc học và không được giáo viên cho phép. Cùng với đó, Điều 38 Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT quy định các hình thức xử lý kỷ luật học sinh. Ở cấp độ nguyên tắc, khoản 3 Điều 84 Luật Giáo dục 2019 xác định quyền và nghĩa vụ của người học trong khuôn khổ tôn trọng pháp luật, nội quy và quy định của cơ sở giáo dục.

Từ ngày 31/10/2025, hệ thống kỷ luật học sinh đã được điều chỉnh theo hướng giảm tính trừng phạt, tăng tính giáo dục. Do đó, khi xem xét hành vi vi phạm, cần căn cứ vào văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm xử lý, thay vì áp dụng các cách gọi cũ như “cảnh cáo trước trường”, “đuổi học” hoặc “đình chỉ học” nếu văn bản hiện hành không còn ghi nhận các hình thức đó. Trong thực tiễn, đây là điểm rất quan trọng để tránh áp dụng sai thẩm quyền và sai hình thức kỷ luật.

Thu điện thoại của học sinh có được phép không?

Việc giáo viên yêu cầu học sinh ngừng sử dụng điện thoại trong giờ học là hoàn toàn có căn cứ. Theo khoản 4 Điều 37 Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT, học sinh không được sử dụng điện thoại di động khi đang học tập trên lớp nếu việc sử dụng không phục vụ học tập và không được giáo viên cho phép. Vì vậy, trong giờ học, giáo viên có quyền yêu cầu học sinh chấm dứt hành vi vi phạm và áp dụng biện pháp quản lý lớp học phù hợp.

Tuy nhiên, “thu điện thoại” chỉ được hiểu là tạm giữ để ngăn chặn vi phạm, bảo đảm trật tự lớp học, không phải là quyền tịch thu tài sản. Điện thoại vẫn là tài sản của học sinh, nên nhà trường và giáo viên không được tùy tiện chiếm giữ, mở xem dữ liệu riêng tư hoặc sử dụng điện thoại như một hình thức trừng phạt kéo dài nếu không có căn cứ rõ ràng trong nội quy hợp pháp và quy trình xử lý phù hợp. Biện pháp đúng về pháp lý là ghi nhận vi phạm, thu giữ tạm thời để xử lý tình huống, sau đó bàn giao lại theo thủ tục của nhà trường.

Do đó, nếu học sinh dùng điện thoại trong giờ học sai quy định, tạm giữ để xử lý vi phạm là được phép, còn tịch thu, giữ vô thời hạn hoặc xâm phạm quyền riêng tư của học sinh là không được phép. Cách xử lý cần hướng đến việc chấm dứt vi phạm, giáo dục ý thức và bảo đảm an toàn tài sản.

Cắt điểm thi đua: biện pháp quản lý nội bộ hay hình thức kỷ luật?

“Cắt điểm thi đua” thường được các trường áp dụng như một chỉ số quản lý nề nếp lớp học, nhưng về mặt pháp lý đây không phải là hình thức kỷ luật được liệt kê trong Điều 38 Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT hoặc trong hệ thống kỷ luật học sinh hiện hành. Nói cách khác, điểm thi đua là công cụ đánh giá nội bộ, còn kỷ luật là biện pháp xử lý vi phạm có tính pháp lý rõ ràng hơn. Nếu nhà trường coi việc trừ điểm thi đua là biện pháp quản lý, điều đó chỉ hợp lệ khi được quy định minh bạch trong nội quy, quy chế dân chủ cơ sở và không trái với văn bản cấp trên.

Điểm cần lưu ý là nhà trường không được dùng việc cắt điểm thi đua như một chế tài thay thế cho các biện pháp kỷ luật đúng luật, nhất là khi chế tài này dẫn tới ảnh hưởng bất lợi kéo dài, gây áp lực không cân xứng hoặc làm phát sinh phân biệt đối xử. Mọi quy định nội bộ phải phục vụ mục tiêu giáo dục, không biến thành công cụ trừng phạt tùy nghi. Khi vi phạm chỉ ở mức nhẹ, biện pháp phù hợp là nhắc nhở, phê bình hoặc yêu cầu khắc phục theo quy định kỷ luật hiện hành; không phải mọi sai phạm đều bị chuyển thành mất điểm thi đua.

Vì vậy, cắt điểm thi đua không phải là hình thức kỷ luật bắt buộc do pháp luật quy định. Trường học chỉ được áp dụng nếu đó là quy chế nội bộ hợp pháp, được công khai, thống nhất và không mâu thuẫn với quy định về kỷ luật học sinh. Nếu nội quy đặt ra mức phạt vượt quá khung pháp lý, quy định đó không có giá trị áp dụng.

Đình chỉ học còn là hình thức kỷ luật được phép không?

Đối với câu hỏi “đình chỉ học”, cần tách bạch giữa cách dùng thông dụng trong nhà trường và thuật ngữ pháp lý đang có hiệu lực. Theo định hướng điều chỉnh mới đối với kỷ luật học sinh, hình thức đình chỉ học không còn là biện pháp kỷ luật được duy trì như trước. Hiện nay, việc xử lý kỷ luật tập trung vào các biện pháp mang tính giáo dục hơn, như nhắc nhở, phê bình và yêu cầu viết bản tự kiểm điểm đối với học sinh ngoài bậc tiểu học, theo văn bản điều chỉnh kỷ luật học sinh đang có hiệu lực.

Điều đó có nghĩa là nhà trường không được tự ý tuyên bố “đình chỉ học” như một chế tài kỷ luật thường xuyên đối với học sinh vi phạm nề nếp. Nếu việc tạm thời không cho học sinh vào lớp hoặc ngừng tham gia một hoạt động giáo dục nào đó được đặt ra, thì phải xem xét rất chặt chẽ về căn cứ, thẩm quyền, mục đích và thời hạn áp dụng, đồng thời không được biến thành hình thức loại trừ học sinh khỏi quyền học tập một cách tùy tiện. Quyền được học là quyền cơ bản, nên mọi giới hạn đều phải có căn cứ pháp luật rõ ràng và tương xứng với tính chất vi phạm.

Vì vậy, nếu một cơ sở giáo dục vẫn sử dụng “đình chỉ học” như tên gọi của biện pháp kỷ luật thông thường, cách làm đó không còn phù hợp với khung pháp lý hiện hành. Trường hợp học sinh vi phạm nghiêm trọng, nhà trường phải áp dụng đúng trình tự xử lý theo văn bản đang có hiệu lực, thay vì hồi sinh một hình thức đã không còn là trục chính của kỷ luật học sinh.

Các hình thức kỷ luật được phép áp dụng hiện nay

Trên phương diện hiện hành, kỷ luật học sinh phải đi theo hướng giáo dục, phục hồi hành vi và hạn chế tối đa ảnh hưởng bất lợi đến quá trình học tập. Với học sinh tiểu học, trọng tâm là nhắc nhở và yêu cầu xin lỗi theo khung quy định mới. Với học sinh ngoài bậc tiểu học, các biện pháp phổ biến là nhắc nhở, phê bình và yêu cầu viết bản tự kiểm điểm. Đây là những biện pháp có tính giáo dục trực tiếp, ít xâm hại hơn và phù hợp với định hướng của pháp luật giáo dục hiện hành.

Khi học sinh vi phạm quy định về sử dụng điện thoại trong giờ học, nhà trường nên áp dụng tuần tự: yêu cầu dừng hành vi, thu giữ tạm thời nếu cần thiết, ghi nhận vi phạm, trao đổi với phụ huynh, và lựa chọn biện pháp kỷ luật tương ứng với mức độ. Nếu vi phạm lặp lại, biện pháp xử lý vẫn phải nằm trong khung pháp luật, không thể tự mở rộng thành các hình thức nặng hơn chỉ bằng nội quy nội bộ. Nguyên tắc cốt lõi là tính hợp pháp, tính giáo dục và tính tương xứng.

Nhà trường cũng cần bảo đảm quy trình xử lý minh bạch, có trao đổi với học sinh và cha mẹ học sinh khi cần thiết. Điều này vừa giúp bảo vệ quyền lợi của người học, vừa làm cho biện pháp kỷ luật đạt hiệu quả thực chất thay vì chỉ mang tính răn đe hình thức.

Kết luận

Trong ba hình thức thường gặp, thu điện thoại để xử lý vi phạm trong giờ học là biện pháp có thể chấp nhận nếu chỉ mang tính tạm giữ và đúng mục đích quản lý lớp học; cắt điểm thi đua chỉ là cơ chế nội bộ, không phải hình thức kỷ luật do pháp luật trực tiếp quy định; còn đình chỉ học không còn là biện pháp kỷ luật phù hợp với khung pháp lý hiện hành đối với học sinh. Cơ sở giáo dục khi xử lý vi phạm phải bám sát quy định đang có hiệu lực, tránh áp dụng chế tài vượt khung hoặc làm ảnh hưởng không cần thiết đến quyền học tập của học sinh.

Trong thực tiễn, cách xử lý đúng không phải là tăng mức phạt, mà là lựa chọn biện pháp đúng luật, đúng mức độ và đúng mục tiêu giáo dục. Đây cũng là tiêu chí quan trọng để bảo đảm kỷ cương trường học mà không làm sai lệch bản chất nhân văn của pháp luật giáo dục.

Tài liệu tham khảo

• Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT về Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học.
• Luật Giáo dục 2019 số 43/2019/QH14.
• Văn bản quy định hiện hành về khen thưởng và kỷ luật học sinh do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, có hiệu lực từ 31/10/2025.
• Hỏi đáp của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc học sinh sử dụng điện thoại di động trong giờ học.