Quyền yêu cầu biên bản và danh mục tài sản khi bị tạm giữ

Khái quát về tạm giữ xe, giấy tờ và hàng hóa

Tạm giữ xe, giấy tờ hoặc hàng hóa thường được áp dụng trong quá trình xử lý vi phạm hành chính khi tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc tài sản liên quan cần được ngăn chặn việc tiếp tục vi phạm, bảo đảm xác minh tình tiết hoặc bảo đảm thi hành quyết định xử phạt. Đây là biện pháp mang tính cưỡng chế hành chính, nên việc áp dụng phải đúng thẩm quyền, đúng căn cứ và đúng trình tự.

Về nguyên tắc, mọi tài sản bị tạm giữ đều phải được xác định rõ chủng loại, số lượng, tình trạng và tình tiết liên quan ngay tại thời điểm lập thủ tục. Cách ghi nhận này không chỉ để quản lý tài sản mà còn là căn cứ kiểm tra tính hợp pháp của việc tạm giữ.

Có quyền yêu cầu biên bản và danh mục tài sản không?

Có. Người có xe, giấy tờ hoặc hàng hóa bị tạm giữ có quyền yêu cầu lập biên bản tạm giữ và ghi rõ danh mục tài sản bị tạm giữ. Theo khoản 9 Điều 125 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, đã được sửa đổi, bổ sung, biên bản tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, giấy phép, chứng chỉ hành nghề phải ghi rõ tên, số lượng, chủng loại, tình trạng của tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề bị tạm giữ; đồng thời phải có chữ ký của người thực hiện việc tạm giữ và người vi phạm hoặc người đại diện tổ chức vi phạm.

Quy định này xác lập trực tiếp nghĩa vụ ghi nhận chi tiết tài sản, từ đó làm phát sinh quyền của người bị tạm giữ được kiểm tra, đối chiếu và yêu cầu ghi nhận đầy đủ. Nếu biên bản không thể hiện rõ danh mục, tình trạng hoặc số lượng, người bị tạm giữ có cơ sở yêu cầu sửa đổi, bổ sung trước khi ký.

Nội dung bắt buộc của biên bản tạm giữ

Theo khoản 9 Điều 125 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, đã được sửa đổi, bổ sung, biên bản tạm giữ phải nêu rõ tên, số lượng, chủng loại và tình trạng tài sản bị tạm giữ. Biên bản còn phải có chữ ký của người thực hiện việc tạm giữ, người vi phạm, đại diện tổ chức vi phạm; trường hợp người vi phạm không ký thì phải có chữ ký của ít nhất một người chứng kiến.

Theo Mẫu biên bản tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, giấy phép, chứng chỉ hành nghề ban hành kèm Nghị định 118/2021/NĐ-CP, biên bản phải thể hiện đầy đủ thông tin về quyết định tạm giữ, nơi lập biên bản, thời gian lập, đặc điểm tài sản và tình trạng niêm phong nếu có. Đây là căn cứ quan trọng để xác định tài sản nào đã được cơ quan nhà nước tiếp nhận quản lý.

Danh mục tài sản cần được ghi thế nào?

Danh mục phải đủ chi tiết để nhận diện tài sản một cách rõ ràng, tránh nhầm lẫn khi bảo quản, hoàn trả hoặc xử lý. Đối với xe, cần ghi nhãn hiệu, biển số, số khung, số máy, tình trạng phương tiện và các giấy tờ kèm theo nếu bị thu giữ cùng lúc; đối với giấy tờ, cần ghi loại giấy tờ, số hiệu, tên người đứng tên; đối với hàng hóa, cần ghi tên hàng, số lượng, quy cách, tình trạng bao gói hoặc niêm phong.

Trường hợp tài sản có dấu hiệu hư hỏng, dễ hư hỏng hoặc cần niêm phong, việc mô tả tình trạng ban đầu càng phải chặt chẽ để làm căn cứ đối chiếu khi trả lại hoặc giải quyết bồi thường nếu có thiệt hại do bảo quản không đúng.

Quyền nhận một bản biên bản và ý nghĩa pháp lý

Theo khoản 9 Điều 125 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, đã được sửa đổi, bổ sung, biên bản tạm giữ phải được lập thành 02 bản, giao cho người vi phạm hoặc đại diện tổ chức vi phạm 01 bản. Việc giao một bản không phải thủ tục mang tính hình thức mà là bảo đảm để người bị tạm giữ có căn cứ xác minh tài sản, theo dõi thời hạn tạm giữ và khiếu nại khi có sai sót.

Khi người có tài sản không được giao biên bản hoặc biên bản không ghi đủ danh mục, thủ tục tạm giữ bị đặt trong tình trạng không bảo đảm tính minh bạch. Đây là dấu hiệu cần được ghi nhận ngay để phục vụ việc khiếu nại, kiến nghị hoặc yêu cầu kiểm tra tính hợp pháp của biện pháp tạm giữ.

Trình tự cần làm ngay khi tài sản bị tạm giữ

Người bị tạm giữ nên yêu cầu cán bộ có thẩm quyền đọc lại toàn bộ biên bản trước khi ký, đối chiếu từng tài sản và yêu cầu sửa ngay nếu thông tin thiếu hoặc sai. Nếu có tài sản kèm theo như chìa khóa, giấy tờ gốc, phụ kiện, hàng hóa bên trong cốp hoặc thùng chứa, cần đề nghị ghi rõ trong phần danh mục.

Nếu không đồng ý với nội dung biên bản, người bị tạm giữ vẫn có thể ghi ý kiến bảo lưu ngay trên biên bản trước khi ký. Việc không ký không làm mất quyền phản ánh sai phạm, nhưng trường hợp từ chối ký cần được lập đúng quy định, có người chứng kiến theo khoản 9 Điều 125 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, đã được sửa đổi, bổ sung.

Khi nào việc tạm giữ được coi là không đúng thủ tục?

Việc tạm giữ có dấu hiệu không đúng thủ tục khi không lập biên bản, biên bản không mô tả cụ thể tài sản, không giao một bản cho người vi phạm hoặc không có chữ ký theo quy định. Ngoài ra, nếu quyết định tạm giữ không được ban hành đúng thẩm quyền hoặc không được giao theo trình tự luật định, người bị tạm giữ có quyền yêu cầu xem xét lại.

Trong trường hợp hàng hóa dễ hư hỏng hoặc tài sản đặc thù, cơ quan có thẩm quyền còn phải bảo quản theo đúng tính chất của tài sản; nếu để hư hỏng, mất mát trái quy định thì phát sinh trách nhiệm bồi thường theo pháp luật có liên quan. Vì vậy, danh mục tài sản và biên bản là công cụ then chốt để xác định trách nhiệm pháp lý khi xảy ra tranh chấp.

Giá trị bảo vệ quyền lợi của biên bản và danh mục tài sản

Biên bản tạm giữ là chứng cứ gốc xác nhận tình trạng tài sản tại thời điểm bị thu giữ, còn danh mục tài sản là cơ sở đối chiếu khi hoàn trả, xử lý hoặc giải quyết khiếu nại. Khi có đầy đủ tài liệu này, người có tài sản dễ chứng minh phần tài sản đã giao nộp, phần còn lại và tình trạng ban đầu của tài sản.

Về phương diện quản trị công quyền, quy định lập biên bản và ghi danh mục còn bảo đảm trách nhiệm giải trình của người thực thi công vụ. Đó là giới hạn pháp lý bắt buộc để ngăn ngừa việc tạm giữ tùy tiện hoặc mở rộng phạm vi tạm giữ vượt quá yêu cầu của vụ việc.

Kết luận

Người bị tạm giữ xe, giấy tờ hoặc hàng hóa có quyền yêu cầu lập biên bản và ghi rõ danh mục tài sản. Căn cứ pháp lý hiện hành đặt ra nghĩa vụ bắt buộc về nội dung biên bản, số bản lập và việc giao biên bản cho người vi phạm hoặc đại diện tổ chức vi phạm theo khoản 9 Điều 125 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, đã được sửa đổi, bổ sung, cùng các mẫu biểu tương ứng tại Nghị định 118/2021/NĐ-CP. Việc thực hiện đúng các bước này là điều kiện quan trọng để bảo vệ quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản và quyền khiếu nại khi phát sinh sai phạm.

Tài liệu tham khảo

• Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2020.
• Nghị định 118/2021/NĐ-CP ngày 23/12/2021 của Chính phủ.
• Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính 2020.
• Các mẫu biên bản, quyết định xử phạt vi phạm hành chính ban hành kèm theo Nghị định 118/2021/NĐ-CP.