Mạo danh công an, quân đội yêu cầu chuyển tiền: nhận diện và xử lý

Nhận diện thủ đoạn mạo danh cơ quan công an, quân đội để yêu cầu chuyển tiền

Thủ đoạn phổ biến là đối tượng gọi điện, nhắn tin hoặc liên hệ qua ứng dụng mạng xã hội, tự xưng là cán bộ công an, sĩ quan quân đội, điều tra viên, cán bộ đang xử lý vụ án hoặc đang thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, xác minh. Mục tiêu của chúng là tạo tâm lý sợ hãi, vội vàng và buộc người nghe chuyển tiền vào tài khoản do chúng chỉ định hoặc cung cấp mã OTP, mật khẩu, dữ liệu định danh điện tử.

Dấu hiệu nhận biết quan trọng là yêu cầu giải quyết vụ việc qua điện thoại, đòi chuyển tiền để “xác minh nguồn tiền”, “đóng phí bảo lãnh”, “nộp phạt ngay”, “phối hợp bí mật” hoặc “chuyển tiền để chứng minh vô tội”. Cơ quan công an, quân đội không làm việc theo cách yêu cầu công dân chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, càng không yêu cầu cung cấp OTP, mật khẩu hay truy cập từ xa vào thiết bị cá nhân.

Người dân cần đặc biệt cảnh giác khi đối tượng sử dụng số điện thoại lạ, ngôn ngữ đe dọa, thông tin cá nhân chính xác bất thường, hoặc thúc ép thực hiện ngay trong thời gian ngắn. Nếu cuộc gọi, tin nhắn đi kèm đường dẫn, ứng dụng hoặc giấy mời chụp ảnh màn hình, đó là dấu hiệu điển hình của chiếm đoạt tài sản bằng thủ đoạn gian dối.

Cơ sở pháp lý để xử lý hành vi

Nếu người phạm tội dùng thủ đoạn giả danh cơ quan công an, quân đội để làm nạn nhân tin tưởng và tự nguyện chuyển tiền, hành vi thường bị xem xét về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Khi số tiền chiếm đoạt đạt ngưỡng luật định hoặc thuộc các trường hợp tăng nặng, hình phạt có thể rất nghiêm khắc, bao gồm cả phạt tù dài hạn.

Trường hợp người phạm tội chỉ giả mạo chức vụ, cấp bậc, vị trí công tác để thực hiện hành vi trái pháp luật nhưng không nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản, có thể bị xem xét về tội giả mạo chức vụ, cấp bậc, vị trí công tác theo Điều 339 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Nếu hành vi đồng thời xâm phạm việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ hoặc có dấu hiệu làm giả tài liệu, con dấu, phương tiện của cơ quan, tổ chức thì cơ quan tiến hành tố tụng sẽ định tội theo tính chất cụ thể của vụ việc.

Trong thực tiễn, việc xác định đúng tội danh phụ thuộc vào mục đích, phương thức tiếp cận nạn nhân, mức độ gian dối, số tiền đã chiếm đoạt và hậu quả xảy ra. Vì vậy, người bị hại cần cung cấp đầy đủ dữ liệu giao dịch, nội dung tin nhắn, âm thanh cuộc gọi, lịch sử chuyển tiền và các thông tin nhận dạng đối tượng để phục vụ điều tra.

Những việc cần làm ngay khi phát hiện bị lừa

Người bị hại phải lập tức ngừng mọi liên lạc, không chuyển thêm tiền, không làm theo yêu cầu cài đặt ứng dụng, không cung cấp mã OTP, mật khẩu và không xóa lịch sử cuộc gọi, tin nhắn. Nếu giao dịch vừa phát sinh, cần liên hệ ngay ngân hàng hoặc tổ chức trung gian thanh toán để đề nghị phong tỏa, tra soát, cảnh báo gian lận và ghi nhận thời điểm giao dịch.

Tiếp theo, cần trình báo và tố giác tới cơ quan có thẩm quyền gần nhất. Theo khoản 1 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền; theo khoản 4 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, việc tố giác, tin báo có thể được thực hiện bằng lời hoặc bằng văn bản.

Người dân nên nộp đơn kèm bản sao giấy tờ tùy thân, chứng từ chuyển tiền, ảnh chụp màn hình, file ghi âm, địa chỉ tài khoản nhận tiền và mọi dữ liệu liên quan. Trong trường hợp khẩn cấp, việc trình báo trực tiếp tại công an xã, phường, đặc khu nơi cư trú hoặc nơi xảy ra vụ việc giúp cơ quan tiếp nhận nhanh chóng ghi nhận tình trạng ban đầu và hướng dẫn biện pháp bảo toàn chứng cứ.

Quy trình tố giác và thời hạn giải quyết

Cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải kiểm tra, xác minh và ra quyết định trong thời hạn luật định. Theo khoản 1 Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố là 20 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố.

Đối với vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểm, thời hạn có thể được gia hạn theo đúng điều kiện của luật tố tụng hình sự hiện hành. Người tố giác có quyền cung cấp bổ sung tài liệu, đề nghị xác nhận việc tiếp nhận và theo dõi quá trình giải quyết theo quy định.

Nếu vụ việc có dấu hiệu rõ về hành vi chiếm đoạt, cơ quan có thẩm quyền sẽ khởi tố vụ án hình sự, xác minh dòng tiền và truy tìm tài khoản trung gian, ví điện tử hoặc đối tượng đứng tên nhận tiền. Trong giai đoạn này, việc phản ứng nhanh của nạn nhân có ý nghĩa quyết định đối với khả năng thu hồi tài sản.

Cách phòng ngừa để không trở thành nạn nhân

Nguyên tắc an toàn đầu tiên là không tin các cuộc gọi tự xưng công an, quân đội, viện kiểm sát, tòa án hoặc yêu cầu bảo mật tuyệt đối qua điện thoại. Cơ quan nhà nước không yêu cầu công dân chuyển tiền để “xác minh” hay “chứng minh vô tội”; mọi nghĩa vụ liên quan đến xử phạt, thuế, nghĩa vụ tài chính đều phải được thể hiện bằng văn bản hợp lệ và kênh giao dịch chính thức.

Người dân cần thiết lập bảo mật hai lớp cho tài khoản ngân hàng, tài khoản mạng xã hội và tài khoản định danh điện tử; đồng thời thường xuyên kiểm tra lịch sử đăng nhập và thiết bị liên kết. Với người cao tuổi, người ít tiếp xúc công nghệ hoặc người thường xuyên giao dịch trực tuyến, gia đình nên phổ biến sẵn một quy trình kiểm tra chéo trước khi chuyển tiền.

Khi có nghi vấn, cách xử lý đúng là gọi lại vào số công khai của đơn vị được nêu tên, kiểm tra giấy tờ qua kênh chính thức và báo cho người thân hoặc luật sư trước khi thực hiện bất kỳ thao tác tài chính nào. Sự thận trọng trong vài phút đầu thường quyết định việc bảo toàn toàn bộ khoản tiền.

Trách nhiệm pháp lý và khả năng bồi thường

Người thực hiện hành vi giả danh để chiếm đoạt tài sản có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự và phải hoàn trả số tiền đã chiếm đoạt, đồng thời bồi thường thiệt hại phát sinh theo quy định của pháp luật dân sự và tố tụng hình sự. Nếu có nhiều người cùng tham gia, việc xác định đồng phạm, vai trò chủ mưu, giúp sức hoặc trung gian nhận tiền sẽ được làm rõ trong quá trình điều tra.

Người nhận tiền trung gian, người cho thuê tài khoản hoặc người hỗ trợ che giấu dòng tiền cũng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu có đủ căn cứ xác định họ biết rõ nguồn tiền bất hợp pháp mà vẫn tiếp tay. Vì vậy, mọi giao dịch chuyển tiền liên quan đến yêu cầu “xử lý vụ án” từ người lạ đều tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn.

Kết luận

Mạo danh cơ quan công an, quân đội để yêu cầu chuyển tiền là hành vi gian dối có tổ chức, đánh trực tiếp vào tâm lý sợ hãi và thiếu thông tin của nạn nhân. Nhận diện đúng dấu hiệu, không chuyển tiền, bảo toàn chứng cứ và tố giác ngay là chuỗi hành động cần thực hiện đồng thời để bảo vệ tài sản và hỗ trợ cơ quan chức năng xử lý vụ việc.

Trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao gia tăng, ý thức kiểm chứng thông tin và phản ứng sớm là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất. Người dân cần coi mọi yêu cầu chuyển tiền từ người tự xưng cơ quan nhà nước qua kênh không chính thức là dấu hiệu nguy cơ cao cho đến khi được xác minh bằng nguồn chính thức.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017.
• Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
• Luật Công an nhân dân 2018.
• Nghị định và văn bản hướng dẫn thi hành liên quan đến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm.
• Các bản án, thực tiễn xét xử về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bằng thủ đoạn giả danh công an, quân đội.