Bị hại không có tiền đi giám định thương tích: cơ quan nào hỗ trợ?

Cơ quan nào hỗ trợ khi bị hại không có tiền đi giám định thương tích?

Khi bị hại không đủ khả năng chi trả chi phí giám định thương tích, cơ quan có thẩm quyền hỗ trợ trực tiếp trong tố tụng hình sự là Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án, tùy giai đoạn tố tụng và thẩm quyền trưng cầu giám định. Theo khoản 1 Điều 205 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng quyết định trưng cầu giám định khi cần xác định vấn đề chuyên môn phục vụ giải quyết vụ án. Trong thực tiễn, nếu việc giám định được trưng cầu bởi cơ quan tố tụng, chi phí giám định được xử lý theo cơ chế chi phí tố tụng, không đặt toàn bộ gánh nặng lên bị hại. Cơ chế này nhằm bảo đảm việc thu thập chứng cứ không bị cản trở bởi hoàn cảnh kinh tế của người bị hại.

Về nguyên tắc, khoản 1 Điều 135 và khoản 1 Điều 136 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định chi phí tố tụng, trong đó có chi phí giám định, do cơ quan đã trưng cầu, yêu cầu hoặc chỉ định chi trả. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhất để xác định bị hại không phải tự đứng ra thanh toán ngay trong mọi trường hợp. Trường hợp bị hại tự yêu cầu giám định ngoài việc trưng cầu của cơ quan tố tụng, việc chi trả phụ thuộc vào tính chất vụ án, yêu cầu được chấp nhận và quy định về miễn, hỗ trợ chi phí giám định. Vì vậy, cần phân biệt rõ ai là chủ thể yêu cầu giám định và mục đích giám định là gì.

Ngân sách nhà nước và cơ chế miễn, hỗ trợ chi phí giám định

Pháp luật hiện hành đã thiết lập cơ chế miễn hoặc bảo đảm chi phí giám định cho một số nhóm người yếu thế và một số trường hợp đặc biệt theo quy định của pháp luật về chi phí giám định tư pháp đang có hiệu lực năm 2026. Khi thuộc diện được miễn, người bị hại nộp hồ sơ yêu cầu giám định sẽ không phải tự ứng trước chi phí hoặc được Nhà nước bảo đảm theo thủ tục tương ứng. Đây là cơ chế rất quan trọng đối với bị hại có hoàn cảnh khó khăn, nhất là trong các vụ án xâm phạm sức khỏe, danh dự, tính mạng hoặc vụ án có yếu tố bạo lực. Việc áp dụng miễn, hỗ trợ phải căn cứ đúng vào nhóm đối tượng và đúng loại chi phí được miễn.

Trong trường hợp bị hại là người có khó khăn về kinh tế, cần kiểm tra đồng thời các điều kiện về đối tượng được bảo đảm chi phí và cơ quan có thẩm quyền chấp nhận yêu cầu giám định. Nếu người bị hại chưa thuộc nhóm được miễn toàn bộ, nhưng cơ quan tiến hành tố tụng thấy cần thiết để làm rõ sự thật vụ án, cơ quan này vẫn có thể trưng cầu giám định và chi trả theo chi phí tố tụng. Cách tiếp cận này bảo đảm quyền tiếp cận công lý và quyền chứng minh thiệt hại của bị hại. Trong mọi trường hợp, bị hại nên chủ động đề nghị cơ quan đang thụ lý vụ án xem xét trưng cầu giám định thay vì tự bỏ chi phí nếu chưa đủ điều kiện tài chính.

Vai trò của trợ giúp pháp lý đối với bị hại không có tiền

Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước là cơ quan hỗ trợ quan trọng khi bị hại không có khả năng tự mình thực hiện thủ tục yêu cầu giám định, thu thập hồ sơ và bảo vệ quyền lợi trong vụ án hình sự. Theo Luật Trợ giúp pháp lý 2017, người thuộc diện được trợ giúp pháp lý được tư vấn, đại diện và hỗ trợ thực hiện thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Trợ giúp viên pháp lý không trực tiếp chi trả chi phí giám định thay cho bị hại trong mọi trường hợp, nhưng họ hỗ trợ chuẩn bị đơn từ, đề nghị cơ quan tố tụng trưng cầu giám định và xác định căn cứ miễn chi phí nếu thuộc diện luật định. Đây là đầu mối rất hữu ích đối với bị hại không am hiểu thủ tục tố tụng.

Trong thực tế, nếu bị hại gặp khó khăn tài chính, việc đầu tiên nên làm là liên hệ Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tại địa phương nơi cư trú hoặc nơi đang giải quyết vụ án. Trợ giúp viên pháp lý sẽ rà soát điều kiện hưởng trợ giúp pháp lý, hướng dẫn lập đơn đề nghị giám định thương tích và phối hợp với cơ quan điều tra, viện kiểm sát hoặc tòa án. Cơ chế này không thay thế thẩm quyền tố tụng nhưng giúp bị hại không bị bỏ lỡ thời hạn thu thập chứng cứ. Đối với nhiều vụ án, sự hỗ trợ này có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ quyền bồi thường dân sự và yêu cầu xử lý hình sự.

Trường hợp bị hại tự đi giám định thì ai thanh toán?

Nếu bị hại tự yêu cầu giám định thương tích vì cần chứng cứ khẩn cấp hoặc cơ quan tố tụng chưa kịp trưng cầu, trước hết người yêu cầu thường phải tạm ứng chi phí theo quy định về chi phí giám định tư pháp. Tuy nhiên, khoản chi này không phải lúc nào cũng do bị hại chịu cuối cùng. Khi kết quả giám định được sử dụng trong quá trình giải quyết vụ án và thuộc trường hợp pháp luật cho phép, chi phí có thể được xử lý theo cơ chế tố tụng hoặc hoàn trả theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Tùy từng vụ án, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xác định trách nhiệm chịu chi phí giám định theo quy định hiện hành.

Cần lưu ý rằng trong vụ án khởi tố theo yêu cầu của bị hại, pháp luật tố tụng hình sự có quy định riêng về hậu quả pháp lý khi vụ án bị đình chỉ hoặc bị cáo không bị kết tội. Vì vậy, người bị hại cần được tư vấn trước khi tự bỏ tiền đi giám định để tránh phát sinh rủi ro về chi phí. Nếu chưa có điều kiện tài chính, giải pháp an toàn nhất là đề nghị cơ quan điều tra hoặc viện kiểm sát ra quyết định trưng cầu giám định, đồng thời nộp đơn đề nghị trợ giúp pháp lý nếu thuộc diện được hỗ trợ. Cách làm này giúp bảo toàn chứng cứ và giảm áp lực tài chính cho bị hại.

Trình tự thực hiện khi bị hại không có tiền đi giám định thương tích

1. Làm đơn đề nghị trưng cầu giám định

Bị hại cần làm đơn đề nghị cơ quan điều tra, viện kiểm sát hoặc tòa án đang thụ lý vụ việc trưng cầu giám định thương tích. Đơn nên nêu rõ thời gian, địa điểm bị xâm hại, dấu hiệu thương tích hiện có, yêu cầu giám định và lý do không thể tự chi trả chi phí. Nếu có giấy tờ y tế, ảnh chụp thương tích, hồ sơ nhập viện, kết quả chẩn đoán hoặc nhân chứng, cần nộp kèm để tăng tính thuyết phục. Cơ quan tố tụng sẽ xem xét trưng cầu theo thẩm quyền và nhu cầu chứng minh trong vụ án.

2. Liên hệ trợ giúp pháp lý nhà nước

Nếu thuộc diện được trợ giúp pháp lý, bị hại cần nộp hồ sơ tại Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước hoặc Chi nhánh trợ giúp pháp lý nơi thuận tiện nhất. Hồ sơ thường gồm giấy tờ tùy thân, tài liệu chứng minh thuộc diện được trợ giúp và tài liệu liên quan đến vụ án. Trợ giúp viên pháp lý sẽ hỗ trợ soạn đơn, hướng dẫn thủ tục và phối hợp bảo vệ quyền lợi trong quá trình làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng. Đây là kênh hỗ trợ thiết thực khi bị hại chưa đủ khả năng tự thực hiện nhiều thủ tục cùng lúc.

3. Theo dõi quyết định về chi phí giám định

Sau khi có quyết định trưng cầu hoặc chấp nhận yêu cầu giám định, cần theo dõi văn bản xác định trách nhiệm chi trả chi phí. Nếu thuộc diện được miễn hoặc được ngân sách bảo đảm, phải lưu giữ quyết định, biên nhận và kết quả giám định để phục vụ việc bảo vệ quyền lợi sau này. Nếu phát sinh yêu cầu thanh toán hoặc hoàn trả, bị hại cần đối chiếu đúng căn cứ pháp lý trước khi thực hiện nghĩa vụ tài chính. Việc lưu giữ hồ sơ đầy đủ cũng giúp thuận lợi cho yêu cầu bồi thường dân sự trong vụ án hình sự.

Kết luận

Khi bị hại không có tiền đi giám định thương tích, cơ quan hỗ trợ trực tiếp trước hết là Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án thông qua cơ chế trưng cầu giám định và chi trả chi phí tố tụng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Bên cạnh đó, Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước là đầu mối hỗ trợ thủ tục, bảo vệ quyền lợi và xác định điều kiện hưởng miễn, hỗ trợ chi phí giám định. Cách xử lý đúng là đề nghị cơ quan tố tụng trưng cầu giám định và đồng thời yêu cầu trợ giúp pháp lý nếu thuộc diện được hỗ trợ. Đây là phương án bảo đảm cả quyền chứng minh thương tích lẫn khả năng tiếp cận công lý của bị hại.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
• Luật Trợ giúp pháp lý 2017.
• Pháp luật hiện hành về chi phí giám định tư pháp áp dụng trong tố tụng hình sự năm 2026.
• Bộ luật Dân sự 2015 (quy định liên quan đến bồi thường thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm).
• Văn bản hướng dẫn của Bộ Tư pháp về trợ giúp pháp lý và thực hiện chi phí giám định.