Bị gọi điện đòi nợ nhầm: cách yêu cầu chấm dứt

Khái quát về hành vi gọi điện đòi nợ nhầm

Gọi điện đòi nợ nhầm là trường hợp ngân hàng, công ty tài chính hoặc đơn vị thu hồi nợ liên hệ với người không có nghĩa vụ trả nợ, hoặc tiếp tục liên hệ sau khi đã được thông báo rõ ràng về việc nhầm dữ liệu. Hành vi này không chỉ gây phiền hà mà còn có thể xâm phạm danh dự, nhân phẩm, đời sống riêng tư và dữ liệu cá nhân của người bị liên hệ.

Trong hoạt động cấp tín dụng và thu hồi nợ, tổ chức cho vay được quyền đôn đốc nghĩa vụ thanh toán đối với đúng khách hàng và đúng phạm vi thông tin đã được cung cấp hợp pháp. Khi việc liên hệ vượt ra ngoài người vay, người bảo đảm hoặc người có nghĩa vụ liên quan, hoặc khi sử dụng số điện thoại của người thứ ba làm kênh nhắc nợ trái phép, hành vi đó phải bị chấm dứt ngay.

Về nguyên tắc, người không có nghĩa vụ trả nợ không phải chịu các cuộc gọi, tin nhắn hay yêu cầu thanh toán liên quan đến khoản vay của người khác. Tổ chức tín dụng, công ty tài chính và bên cung cấp dịch vụ thu hồi nợ phải tự rà soát dữ liệu, xác minh đúng chủ thể và điều chỉnh quy trình liên hệ khi nhận được phản ánh có sai sót.

Căn cứ pháp lý để yêu cầu chấm dứt

Căn cứ trực tiếp trước hết nằm ở quyền của chủ thể dữ liệu theo điểm d khoản 1 Điều 9 Nghị định 13/2023/NĐ-CP, theo đó cá nhân có quyền yêu cầu xóa, sửa, hạn chế xử lý dữ liệu cá nhân khi việc xử lý không còn phù hợp với mục đích đã thỏa thuận hoặc trái quy định pháp luật. Khi số điện thoại của một người bị dùng để nhắc nợ nhầm, người đó có quyền yêu cầu dừng việc xử lý và sử dụng dữ liệu đối với mục đích đòi nợ.

Bên cạnh đó, theo điểm a khoản 1 Điều 10 Nghị định 13/2023/NĐ-CP, chủ thể dữ liệu có quyền được biết về hoạt động xử lý dữ liệu của mình, bao gồm mục đích, phạm vi và bên nhận dữ liệu. Đây là cơ sở để yêu cầu ngân hàng hoặc công ty tài chính giải trình vì sao có số điện thoại của mình, nguồn dữ liệu được thu thập từ đâu và căn cứ nào để tiếp tục liên hệ.

Trong quan hệ với người tiêu dùng, điểm a khoản 1 Điều 16 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 nghiêm cấm tổ chức, cá nhân kinh doanh quấy rối người tiêu dùng bằng điện thoại, tin nhắn, thư điện tử hoặc hình thức điện tử khác trái với ý chí của người tiêu dùng. Nếu người bị gọi không phải khách hàng, hoặc đã nhiều lần yêu cầu dừng liên hệ, việc tiếp tục gọi điện là hành vi quấy rối phải chấm dứt.

Đối với hoạt động thu hồi nợ của tổ chức tín dụng, ngân hàng và công ty tài chính còn phải tuân thủ quy định nội bộ và quy tắc ứng xử về đôn đốc, thu hồi nợ, không được sử dụng biện pháp gây áp lực, xúc phạm hoặc làm phiền người không có nghĩa vụ liên quan. Khi thông tin liên hệ đã nhầm, việc tiếp tục gọi điện càng không có cơ sở pháp lý để duy trì.

Cách gửi yêu cầu chấm dứt đúng và hiệu quả

Cách xử lý đầu tiên là thông báo ngay cho người gọi rằng số điện thoại đang được sử dụng bởi người không có nghĩa vụ trả nợ và yêu cầu dừng toàn bộ liên hệ. Nội dung thông báo cần ngắn gọn, dứt khoát, không tranh cãi về khoản nợ, chỉ tập trung vào việc xác nhận nhầm số và yêu cầu ngừng gọi.

Sau đó, nên gửi yêu cầu bằng văn bản qua email, ứng dụng chăm sóc khách hàng, tổng đài khi có mã tiếp nhận, hoặc công văn nếu có địa chỉ pháp lý của tổ chức. Văn bản nên nêu rõ họ tên người bị làm phiền, số điện thoại, thời điểm nhận cuộc gọi, tên đơn vị gọi đến, yêu cầu xóa số khỏi danh sách nhắc nợ và đề nghị xác nhận bằng văn bản về việc đã chấm dứt liên hệ.

Nếu tổ chức tiếp tục gọi, cần lập hồ sơ chứng cứ gồm nhật ký cuộc gọi, ảnh chụp màn hình, ghi âm cuộc gọi, tin nhắn và email. Chứng cứ đầy đủ giúp chứng minh tính lặp lại của hành vi, thời điểm vi phạm và việc đã có yêu cầu chấm dứt nhưng không được thực hiện.

Mẫu yêu cầu ngắn gọn

“Tôi không phải là người có nghĩa vụ trả nợ trong hồ sơ mà quý đơn vị đang liên hệ. Đề nghị quý đơn vị chấm dứt ngay việc gọi điện, nhắn tin, chuyển thông tin thu hồi nợ đến số điện thoại này; xóa số điện thoại khỏi hệ thống nhắc nợ và xác nhận bằng văn bản việc đã xử lý.”

Khi nào có thể phản ánh và khiếu nại

Nếu đã yêu cầu nhưng vẫn tiếp tục bị gọi, người bị làm phiền có thể phản ánh tới ngân hàng hoặc công ty tài chính ở cấp quản lý khiếu nại nội bộ, đồng thời gửi đơn tới cơ quan quản lý nhà nước về ngân hàng, cơ quan quản lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc cơ quan chuyên trách bảo vệ dữ liệu cá nhân theo thẩm quyền. Phản ánh cần kèm chứng cứ và nêu rõ yêu cầu xử lý cụ thể: dừng liên hệ, xin lỗi, sửa dữ liệu và thông báo kết quả.

Trường hợp cuộc gọi có dấu hiệu đe dọa, xúc phạm, khủng bố tinh thần hoặc tiết lộ thông tin nợ cho người khác, người bị hại có thể đề nghị xem xét xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về an toàn thông tin, viễn thông, bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Nếu hành vi đạt mức nghiêm trọng, cơ quan có thẩm quyền còn có thể xem xét trách nhiệm hình sự theo tính chất, mức độ của hành vi.

Trong thực tiễn, phản ánh càng sớm thì khả năng chấm dứt càng nhanh, vì tổ chức thường phải khóa đầu số, thu hồi hồ sơ và kiểm tra sai lệch dữ liệu. Việc gửi đơn đồng thời đến nhiều đầu mối hợp pháp cũng làm tăng hiệu quả buộc tổ chức xử lý nội bộ.

Quyền của người bị gọi nhầm

Người bị gọi nhầm có quyền yêu cầu xác minh nguồn dữ liệu, yêu cầu dừng xử lý dữ liệu số điện thoại cho mục đích thu hồi nợ, yêu cầu xóa hoặc hạn chế sử dụng dữ liệu không chính xác. Đây là quyền độc lập với việc có hay không có tranh chấp nợ giữa tổ chức cho vay và khách hàng của họ.

Người bị làm phiền cũng có quyền yêu cầu tổ chức cung cấp căn cứ pháp lý của việc liên hệ, danh tính đơn vị đang xử lý hồ sơ, và cơ chế tiếp nhận khiếu nại. Khi tổ chức không cung cấp được căn cứ rõ ràng, yêu cầu chấm dứt càng có giá trị thực tiễn.

Nếu việc gọi điện gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc, sinh hoạt hoặc uy tín, người bị ảnh hưởng có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định chung của pháp luật dân sự khi chứng minh được thiệt hại thực tế, hành vi trái pháp luật và quan hệ nhân quả. Đây là biện pháp sau cùng nhưng có ý nghĩa răn đe mạnh.

Lưu ý về cách ứng xử để tránh rủi ro pháp lý

Không nên tự xưng là người vay hoặc nhận là người liên quan đến khoản nợ nếu thực tế không phải vậy, vì điều này có thể tạo thêm dữ liệu sai lệch cho hồ sơ thu hồi nợ. Cũng không nên cung cấp thông tin cá nhân vượt quá mức cần thiết ngoài việc xác nhận nhầm số và yêu cầu chấm dứt.

Nếu cuộc gọi có dấu hiệu lừa đảo, mạo danh ngân hàng hoặc dùng lời lẽ đe dọa, cần lưu giữ toàn bộ dữ liệu và liên hệ ngay với cơ quan có thẩm quyền. Việc xử lý sớm giúp ngăn chặn việc tái sử dụng số điện thoại cho các mục đích trái pháp luật khác.

Kết luận

Bị gọi điện đòi nợ nhầm không phải là chuyện “phiền một chút rồi thôi”, mà là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền dữ liệu cá nhân, quyền được tôn trọng danh dự và quyền không bị quấy rối trong giao dịch tiêu dùng. Cách xử lý đúng là yêu cầu chấm dứt bằng văn bản, lưu chứng cứ, và phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền nếu tổ chức không khắc phục. Khi áp dụng đúng căn cứ pháp lý, người bị làm phiền có đủ cơ sở để buộc ngân hàng hoặc công ty tài chính dừng ngay hành vi liên hệ sai đối tượng.

Tài liệu tham khảo

• Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Luật Các tổ chức tín dụng 2024.
• Quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước về hoạt động thu hồi nợ và quản trị rủi ro trong cấp tín dụng.