Bệnh viện yêu cầu tạm ứng viện phí cao: người bệnh có quyền yêu cầu giải thích không?

Cơ sở pháp lý của quyền yêu cầu giải thích khi bị yêu cầu tạm ứng viện phí

Trong quan hệ khám bệnh, chữa bệnh, người bệnh không chỉ có nghĩa vụ chi trả chi phí hợp pháp mà còn có quyền được biết vì sao phải nộp tiền, nộp cho khoản nào và căn cứ nào để xác định số tiền đó. Theo điểm c khoản 1 Điều 8 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh có quyền được cung cấp thông tin, giải thích về tình trạng sức khỏe, phương pháp điều trị, dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh. Theo điểm b khoản 1 Điều 8 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh có quyền được tôn trọng và đối xử bình đẳng, phù hợp với quyền lợi hợp pháp của mình.

Riêng về phần thông tin tài chính, theo điểm d khoản 1 Điều 8 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh có quyền được cung cấp thông tin về hồ sơ bệnh án và chi phí khám bệnh, chữa bệnh. Quyền này là nền tảng pháp lý trực tiếp để người bệnh yêu cầu bệnh viện giải thích khoản tạm ứng viện phí, nhất là khi số tiền được thông báo cao, cách tính chưa rõ ràng hoặc có dấu hiệu bao gồm cả phần chi phí thuộc phạm vi bảo hiểm y tế thanh toán. Nghĩa vụ minh bạch của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh vì thế không phải là thiện chí tùy chọn mà là yêu cầu pháp luật.

Tạm ứng viện phí là gì và khi nào bệnh viện được yêu cầu

Tạm ứng viện phí là khoản tiền bệnh viện yêu cầu người bệnh hoặc người nhà nộp trước để bảo đảm thanh toán cho các dịch vụ dự kiến phát sinh trong quá trình khám, chữa bệnh. Về mặt bản chất, đây không phải là khoản phạt hay khoản thu độc lập ngoài chi phí điều trị, mà là cơ chế bảo đảm thanh toán trong phạm vi dịch vụ thực tế. Vì vậy, khoản tạm ứng phải có căn cứ từ tình trạng bệnh, dự kiến can thiệp, loại dịch vụ, vật tư, thuốc và cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế nếu người bệnh có tham gia bảo hiểm.

Pháp luật hiện hành không đặt ra một con số tạm ứng cố định áp dụng chung cho mọi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Tuy nhiên, bệnh viện không được yêu cầu tạm ứng theo kiểu ấn định máy móc, tách rời tình trạng thực tế của người bệnh và quyền lợi bảo hiểm y tế. Khi số tiền tạm ứng tăng cao, người bệnh hoàn toàn có quyền đề nghị cơ sở y tế nêu rõ căn cứ chuyên môn và căn cứ tài chính của khoản yêu cầu này.

Người bệnh có quyền yêu cầu giải thích chi tiết không?

Câu trả lời là có. Theo điểm d khoản 1 Điều 8 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh được cung cấp thông tin về chi phí khám bệnh, chữa bệnh; từ đó phát sinh quyền yêu cầu giải thích cụ thể đối với khoản tạm ứng viện phí. Khi yêu cầu giải thích, người bệnh có thể yêu cầu bệnh viện nêu rõ: số tiền tạm ứng gồm những khoản nào, khoản nào thuộc phần tự chi trả, khoản nào dự kiến do bảo hiểm y tế thanh toán, và khoản nào phát sinh từ chỉ định chuyên môn cụ thể.

Việc giải thích cần thể hiện rõ tính minh bạch, giúp người bệnh kiểm tra xem mức thu có phù hợp với dịch vụ được chỉ định hay không. Nếu bệnh viện chỉ thông báo số tiền mà không giải thích được cơ sở tính toán, việc đó không đáp ứng đầy đủ nghĩa vụ cung cấp thông tin theo luật. Trong thực tiễn, quyền giải thích này đặc biệt quan trọng đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế, vì phần nghĩa vụ chi trả của quỹ bảo hiểm y tế không được đưa một cách tùy tiện vào khoản tạm ứng của người bệnh.

Những giới hạn pháp lý đối với việc thu tạm ứng

Trước hết, đối với trường hợp cấp cứu, bệnh viện phải tiếp nhận và xử lý người bệnh theo quy định chuyên môn, không được đặt điều kiện nộp tiền tạm ứng như một điều kiện tiên quyết để cứu chữa. Đây là giới hạn quan trọng nhất của quyền yêu cầu tạm ứng, bởi tính mạng và sức khỏe người bệnh được ưu tiên hàng đầu. Nếu cơ sở y tế viện lý do chưa nộp tiền để trì hoãn xử trí cấp cứu, người bệnh và người nhà có cơ sở phản ánh ngay cho bộ phận quản lý bệnh viện hoặc cơ quan có thẩm quyền.

Thứ hai, đối với người bệnh có bảo hiểm y tế, việc tạm ứng chỉ nên đặt ra đối với phần chi phí ngoài phạm vi thanh toán hoặc ngoài mức hưởng của bảo hiểm, tùy vào tình trạng điều trị và quy trình của cơ sở y tế. Bệnh viện phải phân biệt rạch ròi giữa phần do quỹ bảo hiểm y tế chi trả và phần người bệnh phải tự thanh toán. Nếu bệnh viện yêu cầu tạm ứng bao trùm cả phần lẽ ra thuộc trách nhiệm thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế mà không giải thích được căn cứ, người bệnh có quyền phản đối và yêu cầu điều chỉnh.

Thứ ba, yêu cầu tạm ứng phải tương xứng với dự kiến điều trị. Trường hợp bệnh viện yêu cầu mức quá cao so với nhu cầu thực tế hoặc không cung cấp bảng kê, người bệnh có quyền đề nghị giải trình từng khoản. Việc minh bạch này không chỉ bảo vệ người bệnh mà còn giúp bệnh viện tránh tranh chấp về thanh toán sau điều trị.

Cách thực hiện quyền yêu cầu giải thích đúng và hiệu quả

Người bệnh nên yêu cầu giải thích ngay tại bộ phận tiếp nhận, quầy viện phí hoặc bộ phận công tác xã hội của bệnh viện, và đề nghị ghi nhận nội dung trao đổi. Nếu đang có người nhà đi cùng, nên yêu cầu bệnh viện cung cấp giải thích bằng văn bản hoặc ít nhất là bảng kê sơ bộ để đối chiếu. Cách yêu cầu càng cụ thể thì bệnh viện càng phải phản hồi rõ ràng về cấu phần chi phí.

Khi trao đổi, người bệnh nên hỏi trực tiếp ba vấn đề: căn cứ chuyên môn của khoản tạm ứng, căn cứ tính số tiền, và phần nào sẽ được bảo hiểm y tế thanh toán. Nếu bệnh viện không trả lời rõ hoặc trả lời không nhất quán, người bệnh có thể đề nghị gặp trưởng khoa, điều dưỡng trưởng, phòng tài chính kế toán hoặc bộ phận quản lý chất lượng. Trong trường hợp quyền lợi bị ảnh hưởng rõ rệt, người bệnh có thể gửi kiến nghị đến ban giám đốc bệnh viện hoặc cơ quan quản lý y tế có thẩm quyền.

Trách nhiệm của bệnh viện trong bảo đảm minh bạch chi phí

Bệnh viện có trách nhiệm tổ chức việc thu tạm ứng trên cơ sở công khai, có giải thích và có khả năng đối chiếu. Theo tinh thần của Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh được tiếp cận thông tin liên quan đến chi phí điều trị; vì vậy, việc thu tiền mà không nêu rõ căn cứ là cách làm không phù hợp với chuẩn mực pháp lý hiện hành. Trong môi trường bệnh viện, minh bạch tài chính cũng là một phần của chất lượng dịch vụ và quyền được tôn trọng của người bệnh.

Đối với người bệnh nội trú, nhất là những ca phải can thiệp kỹ thuật cao hoặc sử dụng vật tư, thuốc có giá trị lớn, bệnh viện càng phải giải thích rõ phần dự kiến phát sinh. Việc giải thích sớm giúp người bệnh và gia đình chuẩn bị tài chính, đồng thời tránh hiểu nhầm giữa khoản tạm ứng và khoản thanh toán cuối cùng. Khi ra viện, khoản tạm ứng phải được đối trừ, quyết toán và hoàn trả phần còn dư nếu có theo quy trình của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Kết luận

Người bệnh hoàn toàn có quyền yêu cầu bệnh viện giải thích khi bị yêu cầu tạm ứng viện phí cao. Quyền này được bảo đảm trực tiếp bởi quy định về quyền được cung cấp thông tin, giải thích về giá dịch vụ và chi phí khám bệnh, chữa bệnh trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Bệnh viện chỉ được thu tạm ứng trong giới hạn hợp lý, có căn cứ chuyên môn và tài chính rõ ràng, đặc biệt phải phân biệt đúng phần thuộc bảo hiểm y tế và phần người bệnh tự chi trả.

Trong thực tiễn, yêu cầu giải thích không phải là sự đối đầu với bệnh viện mà là cách thực hiện quyền hợp pháp để bảo đảm minh bạch, công bằng và đúng quy định. Khi người bệnh chủ động hỏi đúng nội dung và yêu cầu giải trình rõ ràng, tranh chấp về viện phí sẽ được hạn chế đáng kể.

Tài liệu tham khảo

• Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.
• Bộ Y tế, nội dung trả lời cử tri về tạm ứng chi phí khám chữa bệnh và điều trị nội trú.
• Quy trình thanh toán viện phí của một số cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công lập.
• Các tài liệu hướng dẫn công khai về quyền và nghĩa vụ của người bệnh tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
• Tài liệu chuyên đề về thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế.