Bệnh viện tiết lộ bệnh tình cho nơi làm việc hoặc người thân: có vi phạm bảo mật không?

Nguyên tắc bảo mật thông tin y tế trong khám chữa bệnh

Pháp luật hiện hành xác lập rõ nguyên tắc bảo mật đối với thông tin về tình trạng sức khỏe, hồ sơ bệnh án và đời tư của người bệnh. Theo điểm b khoản 1 Điều 10 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh có quyền được giữ bí mật thông tin trong hồ sơ bệnh án và thông tin khác về đời tư đã cung cấp cho người hành nghề trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh, trừ trường hợp người bệnh đồng ý chia sẻ thông tin theo quy định của pháp luật hoặc trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 69 của Luật này.

Ở chiều nghĩa vụ, khoản 2 Điều 37 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh phải giữ bí mật tình trạng bệnh của người bệnh, những thông tin mà người bệnh đã cung cấp và hồ sơ bệnh án, trừ trường hợp người bệnh đồng ý chia sẻ thông tin và các trường hợp luật định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 69. Quy định này cho thấy việc bảo mật không chỉ là khuyến nghị nghề nghiệp mà là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc.

Thông tin bệnh án có được phép nói cho nơi làm việc không?

Về nguyên tắc, bệnh viện không được tự ý cung cấp bệnh tình của người bệnh cho cơ quan, doanh nghiệp hoặc người sử dụng lao động. Nơi làm việc không đương nhiên là chủ thể có quyền tiếp cận hồ sơ bệnh án hay tình trạng sức khỏe của người lao động. Nếu bệnh viện tiết lộ chẩn đoán, diễn biến điều trị, bệnh nền, kết quả xét nghiệm hoặc thông tin y khoa khác cho nơi làm việc mà không có sự đồng ý hợp lệ của người bệnh hoặc không thuộc trường hợp luật cho phép, hành vi đó là tiết lộ trái quy định bảo mật.

Trong thực tiễn, người sử dụng lao động chỉ có thể được tiếp cận một số thông tin y tế khi có căn cứ pháp luật riêng, chẳng hạn phục vụ nghĩa vụ an toàn lao động, đánh giá sức khỏe nghề nghiệp hoặc chế độ bảo hiểm theo quy định chuyên ngành. Dù vậy, việc cung cấp phải đúng phạm vi, đúng mục đích và đúng chủ thể tiếp nhận, không được biến thành việc chuyển giao toàn bộ bệnh án hoặc thông tin riêng tư vượt quá nhu cầu pháp lý.

Tiết lộ cho người thân: khi nào được và khi nào không được?

Người thân không mặc nhiên có quyền biết toàn bộ bệnh tình của người bệnh trưởng thành, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Bệnh viện chỉ được cung cấp thông tin khi có sự đồng ý của người bệnh hoặc khi thuộc trường hợp pháp luật cho phép thay thế sự đồng ý đó. Nếu người bệnh không đồng ý, việc bệnh viện tiết lộ tình trạng bệnh, tiên lượng, phương pháp điều trị hoặc hồ sơ bệnh án cho vợ, chồng, cha mẹ, con cái hay người thân khác đều là hành vi vi phạm nghĩa vụ giữ bí mật.

Tuy nhiên, trường hợp cấp cứu, người bệnh mất khả năng nhận thức, chưa xác định được ý chí hoặc việc cung cấp thông tin là cần thiết để bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người bệnh theo căn cứ luật định thì cơ sở y tế phải xử lý theo đúng quy trình pháp luật chuyên ngành. Trong các tình huống này, yếu tố quyết định là căn cứ pháp luật và phạm vi tối thiểu cần thiết, không phải mối quan hệ gia đình của người yêu cầu thông tin.

Dữ liệu sức khỏe là dữ liệu cá nhân nhạy cảm

Theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, tình trạng sức khỏe và đời tư được ghi trong hồ sơ bệnh án thuộc nhóm dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Quy chế pháp lý đối với loại dữ liệu này chặt chẽ hơn dữ liệu cá nhân thông thường, vì việc thu thập, sử dụng, chia sẻ phải có căn cứ hợp pháp và đáp ứng yêu cầu bảo vệ cao hơn.

Do đó, khi bệnh viện chia sẻ bệnh tình của người bệnh cho nơi làm việc hoặc người thân, không chỉ có vấn đề bảo mật nghề nghiệp mà còn có vấn đề xử lý dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Nếu không có cơ sở pháp lý phù hợp, việc tiết lộ có thể đồng thời vi phạm quy định về khám chữa bệnh và quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Hành vi tiết lộ trái phép dẫn đến trách nhiệm gì?

Trước hết, bệnh viện và người hành nghề có thể phải chịu trách nhiệm kỷ luật, trách nhiệm hành chính hoặc trách nhiệm dân sự tùy tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả gây ra. Nếu việc tiết lộ làm lộ bí mật riêng tư, xâm phạm danh dự, uy tín, nghề nghiệp hoặc gây thiệt hại vật chất, tinh thần cho người bệnh, người bệnh có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi, xin lỗi, cải chính và bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự.

Ngoài ra, nếu việc cung cấp thông tin diễn ra trái thẩm quyền, trái quy trình chuyên môn hoặc vi phạm quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân, cơ sở y tế có thể bị xử lý theo cơ chế quản lý chuyên ngành và quy định xử phạt hành chính liên quan. Trong trường hợp hành vi cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự, trách nhiệm hình sự cũng có thể được đặt ra, tùy thuộc hậu quả và yếu tố cấu thành cụ thể.

Người bệnh cần làm gì khi phát hiện thông tin bị tiết lộ?

Người bệnh nên yêu cầu bệnh viện xác định rõ căn cứ đã cung cấp thông tin, thời điểm cung cấp, người nhận thông tin và phạm vi thông tin đã chia sẻ. Việc này giúp xác định có hay không sự đồng ý hợp lệ hoặc căn cứ pháp luật cho phép tiết lộ.

Nếu không có căn cứ hợp pháp, người bệnh có thể gửi khiếu nại đến bệnh viện, cơ quan quản lý y tế hoặc cơ quan có thẩm quyền về bảo vệ dữ liệu cá nhân; đồng thời yêu cầu chấm dứt việc sử dụng, tiết lộ thông tin và bồi thường thiệt hại nếu có thiệt hại phát sinh. Trong quan hệ lao động, người bệnh cũng có thể yêu cầu nơi làm việc không sử dụng thông tin sức khỏe thu được trái phép để đánh giá, phân biệt đối xử hoặc xử lý kỷ luật.

Kết luận

Bệnh viện tiết lộ bệnh tình cho nơi làm việc hoặc người thân không đương nhiên là hợp pháp. Chỉ khi có sự đồng ý của người bệnh hoặc có căn cứ pháp luật rõ ràng thì việc cung cấp thông tin mới được chấp nhận; ngoài các trường hợp đó, hành vi tiết lộ là vi phạm nghĩa vụ bảo mật và có thể phát sinh nhiều loại trách nhiệm pháp lý. Cách tiếp cận đúng là bảo mật tối đa, chia sẻ tối thiểu và chỉ chia sẻ trong phạm vi luật cho phép.

Tài liệu tham khảo

• Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, đặc biệt Điều 10 và Điều 37.
• Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Bộ luật Dân sự 2015 về quyền đối với đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình.
• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017, về các tội xâm phạm bí mật hoặc quyền riêng tư trong trường hợp có đủ dấu hiệu cấu thành.
• Văn bản hướng dẫn chuyên ngành về hồ sơ bệnh án và hoạt động khám chữa bệnh của Bộ Y tế.