Bệnh viện có được từ chối xuất viện khi chưa thanh toán đủ viện phí?

Cơ sở pháp lý điều chỉnh việc ra khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh

Pháp luật hiện hành xác lập rõ quyền của người bệnh được rời khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong các trường hợp luật định, thay vì để việc xuất viện phụ thuộc tuyệt đối vào việc đã thanh toán đủ viện phí. Trọng tâm của quy định là tình trạng sức khỏe, chỉ định chuyên môn và ý chí của người bệnh, chứ không phải biện pháp giữ người để bảo đảm nghĩa vụ thanh toán. Cách tiếp cận này phù hợp với bản chất của hoạt động khám bệnh, chữa bệnh là dịch vụ y tế gắn với quyền nhân thân và an toàn sức khỏe.

Theo khoản 5 Điều 77 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh được ra khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khi đã khỏi bệnh hoặc tình trạng bệnh ổn định; hoặc khi người bệnh có yêu cầu ra khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và có cam kết của người bệnh hoặc người đại diện hợp pháp trong các trường hợp luật định. Theo khoản 6 Điều 77 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, khi người bệnh ra khỏi cơ sở, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm hoàn chỉnh hồ sơ bệnh án, hướng dẫn tự chăm sóc sức khỏe, chỉ định điều trị ngoại trú khi cần thiết, quyết toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh và cung cấp giấy ra viện.

Bệnh viện có được giữ người bệnh lại vì chưa trả đủ viện phí không?

Về nguyên tắc, bệnh viện không được dùng việc chưa thanh toán đủ viện phí làm căn cứ tự quyết định giữ người bệnh lại nếu người bệnh đã đủ điều kiện ra viện theo quy định chuyên môn hoặc có yêu cầu rời cơ sở và thực hiện cam kết theo luật. Nghĩa vụ tài chính của người bệnh là một quan hệ nghĩa vụ dân sự phát sinh từ việc sử dụng dịch vụ y tế, còn quyền ra khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh là quyền được luật chuyên ngành bảo vệ. Vì vậy, việc “giữ viện” chỉ để buộc thanh toán là không phù hợp với tinh thần của khoản 5 và khoản 6 Điều 77 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.

Trường hợp người bệnh còn đang ở tình trạng cấp cứu, chưa ổn định hoặc cần tiếp tục điều trị theo chỉ định chuyên môn, bệnh viện có quyền và nghĩa vụ tiếp tục điều trị cho đến khi đủ điều kiện ra viện. Tuy nhiên, đây là quyết định chuyên môn y tế, không phải biện pháp cưỡng chế để đòi nợ. Nếu hồ sơ bệnh án chưa đủ căn cứ cho xuất viện thì việc tiếp tục điều trị là vì yêu cầu y khoa, không phải vì người bệnh chưa thanh toán đủ chi phí.

Nghĩa vụ thanh toán viện phí vẫn tồn tại sau khi xuất viện

Người bệnh rời cơ sở khám bệnh, chữa bệnh không làm chấm dứt nghĩa vụ thanh toán các chi phí đã phát sinh theo thỏa thuận, quy định của cơ sở y tế và pháp luật liên quan. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có quyền thực hiện quyết toán chi phí, yêu cầu thanh toán phần còn thiếu và áp dụng các biện pháp pháp lý phù hợp để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Việc giải quyết nợ viện phí phải được thực hiện bằng cơ chế dân sự, tài chính, bảo hiểm y tế hoặc tố tụng thích hợp, chứ không bằng việc hạn chế quyền tự do ra khỏi cơ sở khi luật không cho phép.

Trong thực tiễn, nếu người bệnh có tham gia bảo hiểm y tế thì chi phí được thanh toán theo phạm vi, mức hưởng và điều kiện của pháp luật về bảo hiểm y tế; phần đồng chi trả hoặc phần ngoài phạm vi bảo hiểm vẫn do người bệnh hoặc người có nghĩa vụ thanh toán thực hiện. Nếu người bệnh chưa đủ khả năng thanh toán ngay, các bên có thể thỏa thuận phương thức thanh toán sau, nhưng thỏa thuận này không làm phát sinh quyền của bệnh viện được giam giữ người bệnh trái căn cứ luật định.

Quyền của người bệnh khi muốn rời cơ sở khám bệnh, chữa bệnh

Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 ghi nhận quyền của người bệnh được từ chối khám bệnh, chữa bệnh và được rời khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trước khi kết thúc điều trị trái với chỉ định của người hành nghề, với điều kiện phải cam kết tự chịu trách nhiệm bằng văn bản sau khi đã được tư vấn, trừ trường hợp bắt buộc chữa bệnh theo khoản 1 Điều 82 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Quy định này cho thấy pháp luật bảo vệ quyền tự quyết của người bệnh, đồng thời đặt ra cơ chế cam kết nhằm ghi nhận rủi ro y khoa phát sinh từ việc rời đi sớm.

Do đó, khi người bệnh đã đủ điều kiện xuất viện hoặc có yêu cầu ra viện hợp pháp, bệnh viện phải thực hiện thủ tục chuyên môn và thủ tục hành chính cần thiết, không được đặt điều kiện nộp đủ tiền như một điều kiện duy nhất để giải phóng người bệnh. Nếu cơ sở y tế từ chối làm thủ tục ra viện chỉ vì lý do nợ viện phí, trong khi điều kiện ra viện đã có, hành vi đó có dấu hiệu không phù hợp với khoản 5 và khoản 6 Điều 77 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.

Hệ quả pháp lý khi bệnh viện xử lý sai việc xuất viện

Việc giữ người bệnh trái căn cứ pháp luật có thể dẫn đến trách nhiệm hành chính, dân sự hoặc trách nhiệm khác tùy tính chất, mức độ và hậu quả. Nếu việc giữ người bệnh làm phát sinh thiệt hại về sức khỏe, danh dự, tài sản hoặc gây cản trở quyền tự do thân thể, cơ sở y tế và người có thẩm quyền liên quan có thể phải chịu trách nhiệm tương ứng. Trên phương diện quản lý nhà nước, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh còn có nguy cơ bị xử lý về hành vi cung cấp dịch vụ không đúng quy trình chuyên môn hoặc thu, đòi tiền không đúng quy định.

Ngược lại, nếu người bệnh cố tình bỏ đi để trốn tránh thanh toán, cơ sở y tế vẫn có quyền yêu cầu thanh toán, đối chiếu hồ sơ, xác định công nợ và thực hiện các biện pháp pháp lý hợp lệ. Pháp luật không cho phép biến nghĩa vụ thanh toán thành căn cứ tước bỏ quyền ra viện của người bệnh, nhưng cũng không miễn trừ trách nhiệm dân sự đối với khoản phí đã phát sinh hợp pháp.

Kết luận pháp lý

Bệnh viện không được từ chối xuất viện chỉ vì người bệnh chưa thanh toán đủ viện phí nếu người bệnh đã đủ điều kiện ra viện theo chỉ định chuyên môn hoặc thuộc trường hợp được ra khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Nghĩa vụ thanh toán viện phí là nghĩa vụ tài sản độc lập, được giải quyết bằng cơ chế quyết toán và các biện pháp pháp lý dân sự hoặc bảo hiểm y tế phù hợp. Ranh giới cần được tuân thủ là: bệnh viện có quyền đòi tiền hợp pháp, nhưng không có quyền giữ người bệnh trái căn cứ luật định.

Tài liệu tham khảo

• Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15.
• Luật Bảo hiểm y tế hiện hành.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Nghị định 117/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.
• Văn bản hướng dẫn thi hành Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 và quy định chuyên môn liên quan đến ra viện, hồ sơ bệnh án, quyết toán viện phí.