Báo công an qua điện thoại có phải tố giác tội phạm không?

Khái quát về tố giác tội phạm và hình thức thể hiện

Theo khoản 1 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền. Cùng điều luật này, tố giác và tin báo về tội phạm đều được ghi nhận là những căn cứ để cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, kiểm tra và giải quyết theo trình tự luật định. Pháp luật không giới hạn tố giác chỉ được thực hiện bằng văn bản. Ngược lại, khoản 4 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 xác định rõ tố giác, tin báo về tội phạm có thể bằng lời hoặc bằng văn bản.

Từ quy định đó, cuộc gọi đến cơ quan công an để trình bày hành vi có dấu hiệu tội phạm là một hình thức tố giác bằng lời nếu người gọi trực tiếp phản ánh sự việc với cơ quan có thẩm quyền. Điều kiện quyết định không nằm ở phương tiện truyền đạt, mà nằm ở nội dung thông tin và chủ thể tiếp nhận. Khi thông tin được chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền và phản ánh dấu hiệu tội phạm, cuộc gọi có giá trị pháp lý của một tố giác hoặc tin báo hợp lệ theo thủ tục tố tụng hình sự.

Báo công an qua điện thoại có được coi là tố giác tội phạm không?

Câu trả lời là có, nếu cuộc gọi thể hiện việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền. Theo khoản 1 và khoản 4 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, hình thức bằng lời được pháp luật công nhận, nên việc báo công an qua điện thoại không làm mất đi bản chất tố giác tội phạm. Trong thực tiễn, cách thức này thường được sử dụng khi người dân phát hiện vụ việc khẩn cấp, cần phản ánh ngay để cơ quan công an can thiệp kịp thời.

Tuy nhiên, không phải mọi cuộc gọi cho công an đều đương nhiên là tố giác tội phạm. Nếu nội dung cuộc gọi chỉ xin tư vấn, hỏi thủ tục, phản ánh mâu thuẫn dân sự, hoặc cung cấp thông tin không liên quan đến dấu hiệu tội phạm, thì chưa thể xác định là tố giác tội phạm theo nghĩa của Điều 144. Chỉ khi nội dung cuộc gọi chứa đựng thông tin về hành vi có dấu hiệu phạm tội và được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền thì mới hình thành giá trị pháp lý của tố giác hoặc tin báo về tội phạm.

Nghĩa vụ tiếp nhận của cơ quan công an khi nhận tin qua điện thoại

Khoản 1 Điều 146 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định khi cơ quan, tổ chức, cá nhân trực tiếp tố giác, báo tin về tội phạm, cơ quan có thẩm quyền phải lập biên bản tiếp nhận và ghi vào sổ tiếp nhận; có thể ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh việc tiếp nhận. Quy định này thể hiện rõ điện thoại là kênh thông tin được pháp luật dự liệu trong quá trình tiếp nhận tố giác, tin báo. Nghĩa vụ của cán bộ tiếp nhận là ghi nhận đầy đủ thông tin, không được tự ý bỏ qua chỉ vì người dân phản ánh qua điện thoại.

Thông tư 28/2020/TT-BCA còn quy định cụ thể hơn đối với trường hợp tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm qua điện thoại. Cán bộ tiếp nhận phải ghi chép vào sổ tiếp nhận các dữ liệu cơ bản như thời gian tiếp nhận, họ tên và thông tin liên hệ của người báo tin, thời gian và địa điểm xảy ra vụ việc, nội dung diễn biến sự việc, cùng các thông tin liên quan khác nếu có. Trường hợp người báo tin từ chối cung cấp thông tin cá nhân, cán bộ tiếp nhận vẫn phải tiếp nhận và ghi rõ lý do từ chối, sau đó báo cáo lãnh đạo để xử lý.

Phân biệt tố giác, tin báo và kiến nghị khởi tố

Khoản 1 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 dùng thuật ngữ “tố giác về tội phạm” cho việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm. Khoản 2 của điều này lại quy định “tin báo về tội phạm” là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm quyền hoặc thông tin về tội phạm trên phương tiện thông tin đại chúng. Như vậy, cuộc gọi của công dân đến công an có thể được tiếp nhận dưới dạng tố giác hoặc tin báo, tùy vào tư cách người cung cấp và tính chất thông tin.

Kiến nghị khởi tố khác với hai khái niệm trên. Theo khoản 3 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, kiến nghị khởi tố là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiến nghị bằng văn bản và gửi kèm chứng cứ, tài liệu liên quan cho cơ quan điều tra hoặc viện kiểm sát có thẩm quyền. Do đó, điện thoại của cá nhân không phải là kiến nghị khởi tố, mà chỉ có thể là tố giác hoặc tin báo về tội phạm nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.

Giá trị pháp lý của việc báo công an qua điện thoại

Việc báo công an qua điện thoại có giá trị pháp lý khi thông tin được tiếp nhận đúng thẩm quyền và được ghi nhận theo thủ tục luật định. Bản thân cuộc gọi không làm suy giảm hiệu lực của việc tố giác, vì pháp luật đã công nhận hình thức bằng lời. Vấn đề pháp lý nằm ở khâu tiếp nhận, ghi chép, xác minh và xử lý tiếp theo của cơ quan có thẩm quyền.

Người dân cần hiểu rằng cuộc gọi chỉ là phương tiện thể hiện ý chí tố giác; giá trị chứng minh và giá trị tố tụng sẽ phụ thuộc vào việc cơ quan công an lập biên bản, ghi sổ tiếp nhận, ghi âm hoặc ghi hình nếu cần, và tiến hành kiểm tra theo quy định. Khi thông tin ban đầu đầy đủ, rõ địa điểm, thời gian, diễn biến và dấu hiệu tội phạm, cơ quan có thẩm quyền có điều kiện thuận lợi hơn để xác minh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tố giác.

Khuyến nghị thực tiễn khi tố giác tội phạm qua điện thoại

Người dân khi gọi điện báo công an cần trình bày ngắn gọn, chính xác và tập trung vào các dữ kiện có giá trị pháp lý. Nội dung nên bao gồm thời gian, địa điểm, hành vi, đối tượng liên quan, hậu quả xảy ra, người chứng kiến và thông tin nhận dạng cần thiết. Việc cung cấp số điện thoại, họ tên, địa chỉ liên hệ giúp cơ quan có thẩm quyền dễ dàng xác minh và bảo vệ người tố giác khi cần thiết.

Nếu vụ việc khẩn cấp, cuộc gọi cần đồng thời yêu cầu lực lượng công an đến hiện trường hoặc ghi nhận trực ban để được chuyển xử lý ngay. Sau khi báo tin qua điện thoại, người tố giác nên lưu lại thời điểm gọi, đơn vị tiếp nhận và nội dung chính đã cung cấp. Khi cơ quan công an mời làm việc, nên tiếp tục trình bày bằng văn bản hoặc xác nhận nội dung đã báo để bảo đảm tính đầy đủ của hồ sơ tiếp nhận.

Kết luận

Báo công an qua điện thoại được coi là tố giác tội phạm khi nội dung cuộc gọi thể hiện việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền, phù hợp khoản 1 và khoản 4 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Pháp luật hiện hành không bắt buộc tố giác chỉ được thực hiện bằng văn bản, đồng thời Thông tư 28/2020/TT-BCA đã hướng dẫn rõ cách tiếp nhận, ghi sổ và xử lý tố giác qua điện thoại. Vì vậy, cuộc gọi báo công an là một hình thức tố giác hợp lệ nếu được thực hiện đúng nội dung, đúng thẩm quyền và được cơ quan tiếp nhận ghi nhận theo thủ tục.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Điều 144 và Điều 146.
• Thông tư 28/2020/TT-BCA quy định trình tự, thủ tục tiếp nhận, phân loại, xử lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố của lực lượng Công an nhân dân.
• Văn bản hợp nhất của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 do cơ quan có thẩm quyền công bố.
• Cổng thông tin pháp luật và các cơ sở dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật đang cập nhật hiệu lực năm 2026.