Bản án ly hôn có hiệu lực và thủ tục xin trích lục

Bản án ly hôn có hiệu lực khi nào?

Trong tố tụng dân sự, bản án ly hôn chỉ có giá trị thi hành và làm căn cứ pháp lý đầy đủ khi đã có hiệu lực pháp luật. Về nguyên tắc, hiệu lực của bản án phụ thuộc vào cấp xét xử và việc đương sự có thực hiện quyền kháng cáo, Viện kiểm sát có kháng nghị hay không. Đây là mốc pháp lý quan trọng để xác định thời điểm chấm dứt quan hệ hôn nhân, quyền nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng và các hậu quả pháp lý khác của việc ly hôn.

Đối với bản án sơ thẩm, theo khoản 1 Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thời hạn kháng cáo của đương sự là 15 ngày kể từ ngày tuyên án đối với đương sự có mặt tại phiên tòa; đối với đương sự vắng mặt thì thời hạn kháng cáo là 15 ngày kể từ ngày bản án được giao hoặc được tống đạt hợp lệ. Theo khoản 1 Điều 280 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thời hạn kháng nghị của Viện kiểm sát đối với bản án sơ thẩm cũng là 15 ngày hoặc 01 tháng, tùy chủ thể và trường hợp luật định. Vì vậy, nếu hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị mà không có việc kháng cáo, kháng nghị thì bản án sơ thẩm ly hôn có hiệu lực pháp luật.

Đối với bản án phúc thẩm, theo khoản 6 Điều 313 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án. Như vậy, ngay tại thời điểm Hội đồng xét xử phúc thẩm tuyên án, quan hệ hôn nhân và các nội dung được giải quyết trong bản án đã được xác lập hiệu lực pháp lý cuối cùng theo trình tự phúc thẩm. Đây là điểm khác biệt cơ bản giữa bản án sơ thẩm và phúc thẩm trong vụ án ly hôn.

Trường hợp giải quyết ly hôn theo thủ tục việc dân sự bằng quyết định công nhận thuận tình ly hôn, theo khoản 1 Điều 212 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự có hiệu lực pháp luật ngay sau khi được ban hành và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Vì vậy, trên thực tế, cần phân biệt giữa bản án ly hôn và quyết định công nhận thuận tình ly hôn để xác định đúng thời điểm phát sinh hiệu lực.

Ý nghĩa pháp lý của việc xác định đúng thời điểm có hiệu lực

Thời điểm bản án ly hôn có hiệu lực là căn cứ để cơ quan hộ tịch, cơ quan thi hành án và các cơ quan có liên quan ghi nhận tình trạng hôn nhân của các bên. Khi bản án chưa có hiệu lực, việc sử dụng để thay đổi tình trạng hôn nhân, đăng ký hộ tịch, chuyển quyền tài sản hoặc thực hiện giao dịch liên quan là không phù hợp với trình tự pháp luật. Do đó, mốc hiệu lực phải được xác định chính xác theo đúng loại quyết định của Tòa án.

Trong trường hợp có tranh chấp về quyền nuôi con, chia tài sản chung hoặc nghĩa vụ cấp dưỡng, bản án có hiệu lực là căn cứ để các bên thực hiện hoặc yêu cầu thi hành án. Nếu có kháng cáo, kháng nghị đúng hạn, hiệu lực của bản án sơ thẩm sẽ chưa phát sinh cho đến khi có bản án hoặc quyết định phúc thẩm có hiệu lực. Cách hiểu này bảo đảm nguyên tắc xét xử hai cấp và quyền tố tụng của đương sự theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Trích lục bản án ly hôn là gì?

Trích lục bản án là văn bản do Tòa án cấp, ghi nhận nội dung cần thiết từ bản án hoặc quyết định đã được ban hành trong vụ việc. Trong thực tiễn, trích lục bản án ly hôn thường được dùng để chứng minh tình trạng hôn nhân, phục vụ thủ tục kết hôn lại, khai sinh, thay đổi hộ tịch, vay vốn, nhà đất hoặc các giao dịch khác. Trích lục không thay thế hoàn toàn bản án gốc nhưng có giá trị chứng minh nội dung bản án trong phạm vi được cấp.

Theo khoản 21 Điều 70 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đương sự có quyền được cấp trích lục bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Quyền này gắn với tư cách tham gia tố tụng và bảo đảm khả năng tiếp cận tài liệu tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Trong thực tế, người trực tiếp yêu cầu thường là vợ, chồng hoặc người được ủy quyền hợp pháp.

Thủ tục xin trích lục bản án ly hôn

Người yêu cầu chuẩn bị đơn đề nghị cấp trích lục bản án hoặc đơn xin sao lục bản án, kèm giấy tờ tùy thân hợp lệ. Nếu nộp thay, cần có giấy ủy quyền hoặc tài liệu chứng minh tư cách đại diện hợp pháp theo quy định. Nội dung đơn nên thể hiện rõ tên Tòa án đã giải quyết vụ án, số bản án hoặc số thụ lý nếu có, họ tên các đương sự và mục đích xin trích lục.

Hồ sơ được nộp tại Tòa án đã xét xử vụ án ly hôn trước đó. Người yêu cầu có thể nộp trực tiếp tại bộ phận tiếp nhận của Tòa án hoặc thực hiện theo phương thức mà Tòa án đó đang áp dụng trong quy trình hành chính nội bộ. Sau khi tiếp nhận, Tòa án kiểm tra thông tin, đối chiếu hồ sơ vụ án và xem xét việc cấp trích lục theo đúng thẩm quyền.

Về thời hạn cấp trích lục, theo khoản 1 Điều 269 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày kết thúc phiên tòa, Tòa án cấp trích lục bản án cho các đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện; đồng thời, theo khoản 2 Điều 269 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày tuyên án, Tòa án phải giao hoặc gửi bản án cho đương sự và Viện kiểm sát cùng cấp. Khi cần sao lục hoặc cấp lại bản án, việc giải quyết trên thực tế còn phụ thuộc vào hồ sơ lưu trữ, số bản lưu, tình trạng lưu trữ và trình tự nghiệp vụ của Tòa án.

Hồ sơ thường cần có

• Đơn đề nghị cấp trích lục bản án hoặc sao lục bản án.
• Bản sao giấy tờ tùy thân của người yêu cầu.
• Giấy ủy quyền hoặc giấy tờ chứng minh tư cách đại diện nếu nộp thay.
• Thông tin về số bản án, ngày tuyên án, tên Tòa án đã giải quyết vụ án.

Nhận kết quả và sử dụng trích lục

Sau khi được chấp nhận, Tòa án cấp trích lục theo nội dung yêu cầu và theo thẩm quyền lưu trữ hồ sơ. Người nhận cần kiểm tra kỹ tên đương sự, số bản án, ngày tuyên án và phần nội dung được trích lục để bảo đảm sử dụng đúng mục đích. Trích lục được cấp từ bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực thường là giấy tờ đủ căn cứ cho nhiều thủ tục hộ tịch và hành chính liên quan đến ly hôn.

Lưu ý thực tiễn khi xin trích lục bản án ly hôn

Trích lục chỉ nên được xin tại đúng Tòa án đã giải quyết vụ việc ly hôn, vì hồ sơ gốc được lưu tại nơi đó. Nếu đã mất bản án hoặc không còn giữ giấy tờ tố tụng, cần cung cấp đầy đủ thông tin định danh vụ án để Tòa án tra cứu chính xác. Khi bản án chưa có hiệu lực, việc xin trích lục để sử dụng cho các thủ tục đòi hỏi tình trạng hôn nhân đã chấm dứt là không phù hợp.

Trong trường hợp ly hôn thuận tình, cần phân biệt rõ quyết định công nhận thuận tình ly hôn với bản án ly hôn đơn phương. Hai loại văn bản này có căn cứ pháp lý, thời điểm có hiệu lực và cách xin trích lục khác nhau. Việc xác định đúng loại văn bản giúp tránh nhầm lẫn khi làm thủ tục hộ tịch, kết hôn lại hoặc giao dịch dân sự.

Kết luận

Bản án ly hôn có hiệu lực khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị mà bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị; hoặc ngay khi tuyên án đối với bản án phúc thẩm theo khoản 6 Điều 313 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Sau khi bản án hoặc quyết định ly hôn đã có hiệu lực, đương sự có quyền đề nghị Tòa án cấp trích lục theo khoản 21 Điều 70 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Nắm vững hai vấn đề này là điều kiện cần để bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong quan hệ hôn nhân, hộ tịch và thi hành án.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
• Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
• Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 về án phí, lệ phí Tòa án.
• Luật Hộ tịch 2014.
• Nghị định số 123/2015/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hộ tịch.