Điều 79 Bộ luật hình sự 2015: Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn

Ý nghĩa của quy định

Điều 79 thể hiện quan điểm xử lý rất nghiêm đối với pháp nhân thương mại khi tội phạm không còn là vi phạm đơn lẻ mà gắn với mô hình hoạt động gây hại có tính hệ thống. Chế tài này không nhằm “phạt nặng cho đủ”, mà nhằm ngăn chặn triệt để nguy cơ tiếp tục gây thiệt hại cho xã hội. Trong thực tiễn, đây là biện pháp loại khỏi đời sống pháp lý những chủ thể mà việc duy trì hoạt động không còn bảo đảm an toàn công cộng.

Điều kiện để áp dụng

Để bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn, pháp nhân thương mại phải phạm tội trong một hoặc một số lĩnh vực nhất định và hậu quả hoặc nguy cơ hậu quả phải đạt mức đặc biệt nghiêm trọng: gây thiệt hại, hoặc có khả năng thực tế gây thiệt hại đến tính mạng nhiều người, gây sự cố môi trường, hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Đồng thời, phải có yếu tố không có khả năng khắc phục hậu quả đã gây ra. Đây là điều kiện then chốt, vì nếu hậu quả còn có thể khắc phục thì chưa đủ cơ sở để áp dụng chế tài ở mức cao nhất này.

Phạm vi đình chỉ

Khoản 1 cho phép chỉ đình chỉ ở một hoặc một số lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến hành vi phạm tội. Quy định này cho thấy pháp luật không mặc nhiên “xóa sổ” toàn bộ pháp nhân nếu chỉ một mảng hoạt động bị biến thành công cụ phạm tội. Tuy nhiên, nếu pháp nhân được thành lập chỉ để thực hiện tội phạm thì khoản 2 buộc phải đình chỉ toàn bộ hoạt động, vì khi đó bản thân sự tồn tại của pháp nhân đã gắn với mục đích tội phạm.

Điểm dễ nhầm trong áp dụng

Không phải cứ pháp nhân bị truy cứu trách nhiệm hình sự là đương nhiên bị đình chỉ vĩnh viễn. Đây là chế tài đặc biệt, chỉ đặt ra khi có đủ dấu hiệu về mức độ nguy hiểm của hành vi, phạm vi tác động và khả năng khắc phục hậu quả. Cũng cần phân biệt đình chỉ hoạt động vĩnh viễn với các biện pháp hành chính như tạm ngừng, đình chỉ kinh doanh hoặc chấm dứt kinh doanh theo pháp luật doanh nghiệp; ở đây việc áp dụng xuất phát từ bản án, quyết định của Tòa án trong trách nhiệm hình sự.

Lưu ý thực tiễn

Khi đánh giá khả năng áp dụng Điều 79, trọng tâm không nằm ở tên tội danh בלבד, mà ở tính chất nguy hiểm của hậu quả và mối liên hệ trực tiếp giữa hành vi phạm tội với lĩnh vực hoạt động bị xử lý. Trong hồ sơ vụ việc, cần làm rõ: pháp nhân phạm tội trong lĩnh vực nào, hậu quả đã xảy ra là gì, nguy cơ đối với cộng đồng ở mức nào, và hậu quả có còn khả năng khắc phục hay không. Đây là những dữ kiện quyết định việc Tòa án chỉ đình chỉ một phần hay đình chỉ toàn bộ hoạt động của pháp nhân thương mại.