Điều 73 Bộ luật hình sự 2015: Cách tính thời hạn để xóa án tích

Ý nghĩa của quy định

Điều 73 là điều khoản kỹ thuật nhưng có vai trò rất quan trọng trong cơ chế xóa án tích. Nhà làm luật lựa chọn cách tính dựa trên hình phạt chính đã tuyên để bảo đảm thời hạn xóa án tích phản ánh đúng tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm và hậu quả pháp lý của bản án. Cách thiết kế này cũng tạo sự thống nhất khi áp dụng Điều 70 và Điều 71 Bộ luật Hình sự 2015.

Về bản chất, đây không phải là quy định về điều kiện xóa án tích, mà là quy định về cách xác định thời điểm và khoảng thời gian để được xóa án tích. Vì vậy, khi áp dụng cần tách bạch giữa căn cứ tính thời hạn và thủ tục xin xóa án tích hoặc đương nhiên được xóa án tích.

Các điểm cần nắm khi áp dụng

Thứ nhất, thời hạn xóa án tích được tính theo hình phạt chính, không dựa vào hình phạt bổ sung hay các biện pháp xử lý khác. Đây là điểm dễ nhầm lẫn trong thực tiễn, nhất là khi bản án có nhiều chế tài đi kèm. Khi xác định mốc thời hạn, trọng tâm luôn là loại hình phạt chính mà Tòa án đã tuyên.

Thứ hai, nếu người bị kết án khi chưa được xóa án tích mà phạm tội mới và bị kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật, thời hạn xóa án tích cũ phải tính lại. Mốc tính lại được xác định từ ngày chấp hành xong hình phạt chính, hết thời gian thử thách án treo của bản án mới, hoặc từ ngày bản án mới hết thời hiệu thi hành. Quy định này thể hiện quan điểm không ưu tiên người đã tái phạm khi đang còn án tích.

Thứ ba, đối với trường hợp phạm nhiều tội, trong đó có tội thuộc diện đương nhiên được xóa án tích và có tội thuộc diện xóa án tích theo quyết định của Tòa án, việc xóa án tích phải căn cứ theo cơ chế tại Điều 71 Bộ luật Hình sự 2015. Tức là chỉ cần tồn tại một căn cứ thuộc nhóm phải chờ quyết định của Tòa án thì không thể xử lý như trường hợp đương nhiên được xóa án tích. Đây là điểm cần lưu ý để tránh hiểu rằng chỉ cần một tội đủ điều kiện đương nhiên xóa là toàn bộ án tích đều được xóa theo cách đó.

Thứ tư, người được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại được coi như đã chấp hành xong hình phạt. Quy định này chốt rõ thời điểm làm căn cứ tính thời hạn xóa án tích, tránh khoảng trống pháp lý trong các trường hợp chấp hành hình phạt không đầy đủ do quyết định miễn chấp hành phần còn lại.

Lỗi hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ đã chấp hành xong nghĩa vụ trong bản án thì tự động được tính xóa án tích theo mọi trường hợp. Thực tế, việc xác định thời hạn còn phụ thuộc vào loại hình phạt chính, việc có tái phạm trong thời gian chưa được xóa án tích hay không, và cơ chế xóa án tích áp dụng tương ứng. Một nhầm lẫn khác là coi việc miễn chấp hành phần hình phạt còn lại như chưa có thời điểm hoàn thành hình phạt; Điều 73 đã xác định rõ đây vẫn được xem là đã chấp hành xong.

Khi áp dụng điều luật này vào vụ việc cụ thể, cần kiểm tra chính xác: bản án nào là bản án làm phát sinh án tích, hình phạt chính là gì, thời điểm chấp hành xong là khi nào, và có phát sinh bản án mới trong thời gian chưa được xóa án tích hay không. Chỉ khi xác định đúng các mốc này mới tính được thời hạn xóa án tích chính xác và tránh nhầm lẫn trong xác nhận lý lịch tư pháp, tái hòa nhập hoặc đánh giá tình trạng án tích của người bị kết án.

Giá trị thực tiễn

Điều 73 giúp chuẩn hóa việc tính thời hạn xóa án tích, hạn chế cách hiểu tùy nghi giữa các trường hợp tương tự. Trong thực tiễn, đây là căn cứ trực tiếp để luật sư, cơ quan tiến hành tố tụng và người dân xác định đúng thời điểm được xóa án tích, từ đó xử lý các yêu cầu liên quan đến lý lịch tư pháp, tuyển dụng, xuất cảnh hoặc các giao dịch pháp lý khác.