Điều 44 Bộ luật hình sự 2015: Tước một số quyền công dân
Bình luận ngắn gọn Điều 44 BLHS 2015 về tước một số quyền công dân, điều kiện áp dụng, phạm vi quyền và thời hạn.
Điều 44. Tước một số quyền công dân
1. Công dân Việt Nam bị kết án phạt tù về tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội phạm khác trong những trường hợp do Bộ luật này quy định, thì bị tước một hoặc một số quyền công dân sau đây:
a) Quyền ứng cử đại biểu cơ quan quyền lực Nhà nước;
b) Quyền làm việc trong các cơ quan nhà nước và quyền phục vụ trong lực lượng vũ trang nhân dân.
2. Thời hạn tước một số quyền công dân là từ 01 năm đến 05 năm, kể từ ngày chấp hành xong hình phạt tù hoặc kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật trong trường hợp người bị kết án được hưởng án treo.
Ý nghĩa của quy định
Điều 44 không nhằm trừng phạt thêm theo cảm tính, mà là cơ chế hạn chế có thời hạn những quyền gắn trực tiếp với hoạt động đại diện quyền lực nhà nước và bộ máy công vụ. Nhà làm luật chỉ cho phép áp dụng đối với trường hợp đã bị kết án phạt tù và thuộc nhóm tội danh, tình huống mà Bộ luật Hình sự cho phép. Cách thiết kế này cho thấy mục tiêu là bảo vệ sự liêm chính, an toàn và độ tin cậy của các vị trí công quyền.
Điều kiện để áp dụng
Đây là hình phạt bổ sung, nên không phải mọi bản án tù đều kéo theo việc tước quyền công dân. Điều kiện trước hết là người bị kết án phải là công dân Việt Nam, vì các quyền bị tước là quyền gắn với tư cách công dân trong hệ thống chính trị Việt Nam. Tiếp theo, việc tước quyền chỉ được đặt ra khi người đó bị kết án phạt tù về tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội phạm khác trong những trường hợp mà Bộ luật Hình sự quy định rõ.
Phạm vi quyền bị tước
Điều luật chỉ giới hạn trong hai nhóm quyền: quyền ứng cử đại biểu cơ quan quyền lực nhà nước và quyền làm việc trong cơ quan nhà nước, phục vụ trong lực lượng vũ trang nhân dân. Đây đều là những quyền liên quan đến việc tham gia, thực thi hoặc phục vụ bộ máy công quyền. Vì vậy, điều luật không tước toàn bộ quyền công dân, mà chỉ tác động vào những quyền có ý nghĩa đặc biệt về chính trị - công vụ.
Thời hạn và cách tính
Thời hạn tước quyền là từ 01 năm đến 05 năm, được tính từ ngày chấp hành xong hình phạt tù; nếu người bị kết án được hưởng án treo thì tính từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật. Quy định này bảo đảm hình phạt bổ sung chỉ bắt đầu khi người bị kết án đã đi qua giai đoạn thi hành hoặc thử thách theo bản án. Trong thực tiễn, đây là điểm cần xác định rất kỹ để tránh nhầm lẫn với thời gian chấp hành hình phạt chính.
Lưu ý khi áp dụng thực tiễn
Không nên hiểu rằng cứ phạm tội là đương nhiên bị tước quyền công dân; điều kiện áp dụng phải xuất phát từ quy định cụ thể của Bộ luật Hình sự và tuyên rõ trong bản án. Cũng không nên đồng nhất hình phạt này với cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc cấm hành nghề, vì đây là hai biện pháp khác nhau về căn cứ và phạm vi tác động. Khi nghiên cứu bản án, cần kiểm tra đồng thời: tư cách công dân, loại tội danh, việc có tuyên hình phạt bổ sung hay không, và mốc tính thời hạn tước quyền.
Những nhầm lẫn thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng hình phạt này áp dụng với mọi bị cáo bị phạt tù; thực tế, chỉ áp dụng trong các trường hợp luật cho phép. Nhầm lẫn thứ hai là coi đây là biện pháp tước bỏ toàn bộ quyền công dân, trong khi phạm vi của điều luật rất hẹp và xác định cụ thể. Nhầm lẫn thứ ba là tính thời hạn từ ngày tuyên án, trong khi luật quy định mốc bắt đầu khác nhau tùy trường hợp chấp hành xong tù hoặc hưởng án treo.