Điều 418 Bộ luật hình sự 2015: Tội chiếm đoạt hoặc hủy hoại di vật của tử sĩ

Ý nghĩa của điều luật

Điều 418 không chỉ bảo vệ một loại tài sản, mà trước hết bảo vệ giá trị tinh thần, sự tôn vinh và lòng tri ân đối với tử sĩ. Nhà làm luật coi di vật của tử sĩ là đối tượng cần được bảo vệ nghiêm ngặt vì gắn với danh dự người đã hy sinh và tình cảm thiêng liêng của gia đình, đồng đội, xã hội. Do đó, chỉ cần hành vi chiếm đoạt hoặc hủy hoại di vật của tử sĩ đã có thể cấu thành tội phạm, không đòi hỏi phải có hậu quả vật chất lớn.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Yếu tố trung tâm là phải xác định đúng di vật của tử sĩ và hành vi tác động trực tiếp lên di vật đó. Di vật ở đây là những tài sản, kỷ vật gắn với người đã hy sinh, thường mang ý nghĩa tinh thần đặc biệt chứ không bị đánh giá đơn thuần theo giá trị tiền. Khi một người cố ý lấy đi, giữ làm của riêng, làm mất hoặc phá hủy những di vật này, điều luật được đặt ra để xử lý hình sự ngay cả khi giá trị tài sản không lớn.

Khung cơ bản áp dụng cho hành vi thông thường, với mức phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Khung tăng nặng tại khoản 2 tập trung vào hai tình tiết: người phạm tội là chỉ huy hoặc sĩ quan, hoặc xâm phạm di vật của từ 02 tử sĩ trở lên. Đây là dấu hiệu cho thấy mức độ nguy hiểm cao hơn vì xâm phạm niềm tin, kỷ luật và giá trị biểu tượng của quân đội, đồng thời phản ánh tính chất nghiêm trọng của hành vi.

Cấu thành và cách hiểu đúng

Điều luật đòi hỏi lỗi cố ý; người thực hiện phải nhận thức được đối tượng là di vật của tử sĩ nhưng vẫn chiếm đoạt hoặc hủy hoại. Nếu chỉ có tranh chấp dân sự về quyền sở hữu đối với một tài sản thông thường, hoặc không chứng minh được tài sản đó là di vật của tử sĩ, thì không đủ căn cứ áp dụng Điều 418. Vì vậy, trong thực tiễn, việc thu thập chứng cứ về nguồn gốc di vật, mối liên hệ với tử sĩ và ý chí chiếm đoạt hoặc phá hoại là điểm mấu chốt.

Những nhầm lẫn thường gặp

Không nên đồng nhất điều luật này với các tội xâm phạm tài sản thông thường. Ở đây, yếu tố bảo vệ danh dự và sự tri ân đối với tử sĩ là trọng tâm, nên việc định tội không phụ thuộc chủ yếu vào giá trị món đồ. Cũng không nên hiểu rằng chỉ khi gây hậu quả lớn hoặc gây rối trật tự công cộng mới bị xử lý; hành vi xâm phạm bản thân di vật đã là căn cứ quan trọng để truy cứu trách nhiệm hình sự.

Lưu ý thực tiễn

Trong vụ việc cụ thể, cần làm rõ ba nhóm vấn đề: di vật có thuộc về tử sĩ hay không, người thực hiện có nhận thức được tính chất đó hay không, và hành vi là chiếm đoạt hay hủy hoại. Nếu người phạm tội thuộc lực lượng chỉ huy hoặc sĩ quan, yếu tố chức vụ không chỉ là tình tiết định khung mà còn cho thấy mức độ phản bội kỷ cương, nên thường bị xem xét nghiêm khắc hơn. Khi có từ hai tử sĩ trở lên bị xâm phạm, mức độ nguy hiểm tăng lên rõ rệt và phải áp dụng khung hình phạt tương ứng theo khoản 2 Điều 418 Bộ luật Hình sự 2015.