Điều 386 Bộ luật hình sự 2015: Tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử

Ý nghĩa của điều luật

Điều 386 được đặt ra để bảo đảm tính nghiêm minh của hoạt động giam giữ, áp giải, xét xử và thi hành án. Nhà làm luật không chỉ xử lý việc “bỏ trốn” như một hành vi vi phạm kỷ luật, mà xem đây là hành vi xâm hại trật tự tư pháp và sự quản lý hợp pháp của Nhà nước. Vì vậy, trọng tâm của điều luật nằm ở việc bảo vệ sự kiểm soát hợp pháp đối với người đang bị tạm giữ, tạm giam, đang bị áp giải, đang bị xét xử hoặc đang chấp hành án phạt tù.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Dấu hiệu cốt lõi để áp dụng Điều 386 là người thực hiện hành vi đang ở trong một trong các trạng thái luật định và đã thực sự bỏ trốn khỏi sự quản lý, giám sát hợp pháp. Không phải mọi hành vi rời khỏi nơi giam giữ đều đương nhiên cấu thành tội phạm; phải có yếu tố thoát ra trái phép, có ý chí chủ động của người đang bị quản lý. Cấu thành cơ bản theo khoản 1 được hoàn thành khi hành vi bỏ trốn xảy ra, không đòi hỏi phải có hậu quả thiệt hại vật chất riêng biệt.

Tình tiết làm tăng nặng

Khoản 2 tập trung vào hai tình huống thể hiện mức độ nguy hiểm cao hơn rõ rệt: có tổ chức và dùng vũ lực đối với người canh gác hoặc người áp giải. Đây là những tình tiết cho thấy việc trốn thoát không còn mang tính đơn lẻ, bột phát mà đã có sự chuẩn bị hoặc có hành vi chống trả trực tiếp lực lượng làm nhiệm vụ. Khi rơi vào các trường hợp này, khung hình phạt được nâng lên từ 03 năm đến 10 năm tù.

Những hiểu nhầm thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng chỉ khi trốn khỏi trại giam mới bị xử lý. Thực tế, điều luật còn bao gồm cả trường hợp đang bị tạm giữ, tạm giam, đang bị áp giải hoặc đang bị xét xử mà bỏ trốn. Một nhầm lẫn khác là coi mọi xô xát trong quá trình bỏ trốn đều tự động làm phát sinh khoản 2; trên thực tế, chỉ khi có dùng vũ lực đối với người canh gác hoặc người áp giải mới đủ điều kiện định khung tăng nặng theo điều này.

Lưu ý thực tiễn

Khi xử lý vụ việc, cần xác định rõ tư cách pháp lý của người bỏ trốn tại thời điểm xảy ra hành vi, vì đây là điều kiện then chốt để phân biệt với các vi phạm hành chính hoặc vi phạm nội quy cơ sở giam giữ. Nếu người phạm tội đồng thời có hành vi gây thương tích, đe dọa tính mạng hoặc xâm hại khác, cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét thêm trách nhiệm hình sự tương ứng đối với từng hành vi độc lập. Điều 386 vì thế không chỉ trừng phạt hành vi “đi trốn”, mà còn bảo vệ trực tiếp tính toàn vẹn của quá trình tư pháp hình sự.