Điều 376 Bộ luật hình sự 2015: Tội thiếu trách nhiệm để người bị bắt, người bị tạm giữ, tạm giam, người đang chấp hành án phạt tù trốn

Ý nghĩa của điều luật

Điều 376 nhằm bảo đảm tính nghiêm minh, an toàn và hiệu quả của hoạt động giữ, giam, áp giải và thi hành án hình sự. Nhà làm luật không xử lý mọi sai sót trong công tác quản lý, mà chỉ hình sự hóa trường hợp thiếu trách nhiệm dẫn đến việc người đang bị áp dụng biện pháp ngăn chặn hoặc đang chấp hành án bỏ trốn. Cách thiết kế này cho thấy trọng tâm của điều luật là bảo vệ trật tự tư pháp và ngăn chặn hệ quả dây chuyền do việc bỏ trốn gây ra.

Dấu hiệu để áp dụng

Muốn áp dụng Điều 376, phải có trước hết chủ thể là người được giao trách nhiệm trực tiếp quản lý, canh gác, áp giải. Hành vi vi phạm có thể là không thực hiện hoặc thực hiện không đúng quy định về quản lý, canh gác, áp giải; đây là dấu hiệu thể hiện lỗi vô ý do thiếu trách nhiệm, không phải hành vi cố ý giúp trốn. Dấu hiệu hậu quả bắt buộc là người bị quản lý, canh gác, áp giải thực tế trốn thoát; không có hậu quả này thì chưa đủ căn cứ cấu thành tội phạm.

Trọng tâm khi xác định khung hình phạt

Khung hình phạt được phân theo mức độ nguy hiểm của hậu quả và hệ quả tiếp theo sau khi bỏ trốn. Khung cơ bản áp dụng khi người bỏ trốn là người phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng và kèm theo một trong các hậu quả luật định như làm vụ án bị tạm đình chỉ, trả thù người tiến hành tố tụng hoặc tiếp tục phạm tội. Khung tăng nặng xuất hiện khi làm vụ án bị đình chỉ, để nhiều người bỏ trốn, để người phạm tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng bỏ trốn, hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Điểm dễ nhầm trong thực tế

Không phải mọi trường hợp phạm nhân, người bị tạm giữ hay bị tạm giam bỏ trốn đều đương nhiên làm phát sinh trách nhiệm hình sự theo Điều 376. Điều luật này nhắm vào người có nhiệm vụ quản lý, canh gác, áp giải, chứ không nhắm vào người bỏ trốn. Cũng không đồng nhất điều này với hành vi giúp trốn có chủ đích; nếu có sự thỏa thuận, tiếp tay hoặc tạo điều kiện cố ý, hướng xử lý sẽ phải xem xét tội danh khác phù hợp hơn.

Lưu ý khi áp dụng

Trong thực tiễn, cần chứng minh rõ mối liên hệ giữa sự thiếu trách nhiệm và việc bỏ trốn, tránh quy kết chỉ dựa trên việc xảy ra sự cố. Đồng thời, phải xác định đúng tính chất tội phạm của người bỏ trốn và hậu quả phát sinh sau đó để chọn đúng khoản, đúng điểm. Khoản 4 về cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định cho thấy nhà làm luật còn nhấn mạnh yêu cầu phòng ngừa đối với những vị trí có trách nhiệm trực tiếp trong hoạt động tư pháp và thi hành án.