Điều 37 Bộ luật hình sự 2015: Trục xuất
Bình luận Điều 37 Bộ luật Hình sự 2015 về trục xuất người nước ngoài: điều kiện áp dụng, ý nghĩa và phân biệt với trục xuất hành chính.
Điều 37. Trục xuất
Trục xuất là buộc người nước ngoài bị kết án phải rời khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Trục xuất được Tòa án áp dụng là hình phạt chính hoặc hình phạt bổ sung trong từng trường hợp cụ thể.
Ý nghĩa của quy định
Điều 37 thể hiện quan điểm xử lý đặc thù đối với người nước ngoài phạm tội: thay vì chỉ tập trung vào việc cách ly bằng hình phạt tù, Tòa án có thể lựa chọn trục xuất để chấm dứt việc người bị kết án tiếp tục hiện diện tại Việt Nam. Quy định này vừa bảo đảm yêu cầu trừng trị, vừa gắn với mục tiêu bảo vệ trật tự, an ninh và quản lý người nước ngoài trên lãnh thổ Việt Nam. Trong thực tiễn, trục xuất thường được xem là công cụ linh hoạt khi việc tiếp tục cư trú của người phạm tội không còn cần thiết hoặc không phù hợp với mục đích xử lý hình sự.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Điều kiện cốt lõi để “kích hoạt” Điều 37 là chủ thể phải là người nước ngoài bị kết án; nếu không có bản án hình sự thì không thể áp dụng điều luật này. Trục xuất chỉ do Tòa án quyết định và chỉ phát sinh trong khuôn khổ xét xử hình sự, khác với trục xuất theo thủ tục hành chính. Việc tuyên trục xuất dưới dạng hình phạt chính hoặc bổ sung phụ thuộc vào đánh giá cụ thể của Tòa án về tính chất hành vi phạm tội, hậu quả, nhân thân người phạm tội và yêu cầu phòng ngừa.
Phân biệt với trục xuất hành chính
Đây là nhầm lẫn rất thường gặp trong thực tế. Trục xuất theo Điều 37 là hình phạt hình sự, còn trục xuất trong lĩnh vực xử phạt vi phạm hành chính là biện pháp xử lý hành chính áp dụng đối với người nước ngoài vi phạm hành chính. Hai cơ chế này khác nhau về căn cứ áp dụng, thẩm quyền quyết định và trình tự thủ tục, nên không thể dùng lẫn lộn. Khi xác định căn cứ pháp lý, cần nhìn đúng bản chất của hành vi vi phạm và giai đoạn tố tụng mà cơ quan có thẩm quyền đang giải quyết.
Lưu ý thực tiễn
Trục xuất không phải là hình phạt mặc định đối với mọi bị cáo là người nước ngoài, mà là lựa chọn mang tính cân nhắc của Tòa án trong từng vụ án. Khi đã bị tuyên trục xuất, người bị kết án phải rời khỏi lãnh thổ Việt Nam theo quyết định của bản án, đồng thời có thể phát sinh các hệ quả liên quan đến nhập cảnh theo quy định chuyên ngành. Do đó, khi tư vấn hoặc áp dụng điều luật này, cần rà soát đồng thời cả quy định của Bộ luật Hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và pháp luật về nhập cảnh, xuất cảnh để tránh bỏ sót hệ quả pháp lý sau bản án.