Điều 357 Bộ luật hình sự 2015: Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ
Bình luận Điều 357 BLHS 2015: dấu hiệu cấu thành, ngưỡng thiệt hại, cách phân biệt lạm quyền với sai sót nghiệp vụ.
Điều 357. Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ
1. Người nào vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà vượt quá quyền hạn của mình làm trái công vụ gây thiệt hại về tài sản từ 10.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại khác[349] đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 07 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:
a) Có tổ chức;
b) Phạm tội 02 lần trở lên;
c) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
3. Phạm tội gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm.
4. Phạm tội gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm.
5.[350] Người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm, có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng.
Trọng tâm của điều luật
Điều 357 bảo vệ tính đúng đắn, liêm chính và giới hạn quyền lực trong hoạt động công vụ. Nhà làm luật không xử lý mọi sai sót nghiệp vụ, mà chỉ nhắm đến hành vi vượt quá quyền hạn để làm trái công vụ, có động cơ vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác, và gây ra thiệt hại có thể lượng hóa hoặc thiệt hại khác đến lợi ích được pháp luật bảo vệ.
Vì vậy, điều luật này phản ánh quan điểm phân biệt rõ giữa sai phạm hành chính, kỷ luật với hành vi phạm tội. Chỉ khi hành vi mang tính cố ý, vượt ranh giới thẩm quyền và gắn với hậu quả đáng kể thì mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Điều kiện để áp dụng
Muốn áp dụng Điều 357, cần xác định đúng chủ thể là người có chức vụ, quyền hạn đang thi hành công vụ. Đồng thời phải chứng minh người đó đã vượt quá quyền hạn được giao, không chỉ làm sai quy trình hay áp dụng nghiệp vụ chưa chính xác.
Yếu tố quan trọng tiếp theo là động cơ: hành vi phải xuất phát từ vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác. Đây là dấu hiệu phân biệt với trường hợp nhầm lẫn chuyên môn, thiếu sót vô ý hoặc quyết định hành chính ban hành trong phạm vi thẩm quyền nhưng bị đánh giá là chưa hợp lý.
Về hậu quả, điều luật đặt ngưỡng thiệt hại tài sản từ 10.000.000 đồng trở lên hoặc thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Khi thiệt hại tăng dần hoặc có tình tiết như có tổ chức, phạm tội nhiều lần, khung hình phạt sẽ bị đẩy lên tương ứng.
Những nhầm lẫn thường gặp
Nhầm lẫn phổ biến là đồng nhất mọi sai phạm của cán bộ, công chức với tội lạm quyền. Thực tế, nếu hành vi chỉ là sai sót trong thực thi nhiệm vụ mà không có dấu hiệu vượt quyền, không có động cơ cá nhân và không đạt ngưỡng hậu quả, thì chưa đủ căn cứ hình sự.
Một nhầm lẫn khác là cho rằng chỉ cần gây thiệt hại lớn là đương nhiên cấu thành tội. Điều 357 đòi hỏi đồng thời cả hành vi vượt quyền và mục đích cá nhân; thiếu một trong các dấu hiệu này thì không thể định tội theo điều luật này.
Lưu ý khi áp dụng thực tế
Trong thực tiễn, việc định tội phải tách bạch giữa hành vi lạm quyền với các tội danh khác trong nhóm tội về chức vụ, đặc biệt là lợi dụng chức vụ, quyền hạn. Điểm mấu chốt là người phạm tội không chỉ dùng quyền được giao để trục lợi, mà đã vượt ra ngoài quyền hạn hợp pháp của mình.
Hình phạt bổ sung cũng cần được lưu ý vì người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm và có thể bị phạt tiền theo khoản 5 Điều 357 Bộ luật Hình sự 2015.