Điều 352 Bộ luật hình sự 2015: Khái niệm tội phạm về chức vụ
Bình luận Điều 352 BLHS 2015: khái niệm tội phạm về chức vụ, dấu hiệu người có chức vụ và điều kiện áp dụng thực tiễn.
Điều 352. Khái niệm tội phạm về chức vụ
1. Các tội phạm về chức vụ là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức do người có chức vụ thực hiện trong khi thực hiện công vụ, nhiệm vụ.
2. Người có chức vụ là người do bổ nhiệm, do bầu cử, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương, được giao thực hiện một nhiệm vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện công vụ, nhiệm vụ.
Ý nghĩa của quy định
Điều 352 là điều khoản định nghĩa, dùng để xác lập ranh giới của nhóm tội phạm về chức vụ trong Chương XXIII Bộ luật Hình sự 2015. Nhà làm luật không mô tả một tội danh cụ thể, mà đặt ra tiêu chí nhận diện chung để tránh nhầm lẫn giữa tội phạm về chức vụ với các tội phạm khác do người có chức vụ thực hiện. Trọng tâm của điều luật là bảo vệ hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức và kỷ luật thực thi công vụ.
Điều kiện để áp dụng
Muốn xác định một hành vi thuộc tội phạm về chức vụ, cần có đồng thời hai yếu tố: người thực hiện phải là người có chức vụ, và hành vi phải được thực hiện trong khi thực hiện công vụ, nhiệm vụ. Khái niệm người có chức vụ được hiểu khá rộng, bao gồm người được bổ nhiệm, bầu cử, hợp đồng hoặc bằng hình thức khác, có hoặc không hưởng lương, nhưng được giao nhiệm vụ và có quyền hạn nhất định.
Điều này cho thấy tiêu chí quyết định không chỉ là “có chức danh” mà là việc người đó được giao quyền để thực hiện nhiệm vụ cụ thể. Vì vậy, các trường hợp làm việc theo hợp đồng, không hưởng lương hoặc trong khu vực ngoài nhà nước vẫn có thể bị xem là người có chức vụ nếu đáp ứng đúng dấu hiệu luật định.
Điểm cần lưu ý khi áp dụng
Không phải mọi hành vi phạm tội của người có chức vụ đều là tội phạm về chức vụ. Chỉ những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức và gắn với việc thực hiện công vụ, nhiệm vụ mới thuộc nhóm này; nếu là hành vi phạm tội khác thì phải định tội theo điều luật tương ứng của Bộ luật Hình sự.
Trong thực tiễn, nhầm lẫn thường gặp là đồng nhất “người có chức vụ” với “người có thẩm quyền quản lý” hoặc “cán bộ, công chức” theo nghĩa hẹp. Điều 352 có phạm vi rộng hơn, vì còn bao gồm người làm việc theo hợp đồng hoặc hình thức khác nếu được giao quyền hạn nhất định.
Giá trị thực tiễn
Quy định này giúp cơ quan tiến hành tố tụng xác định đúng nhóm tội danh ngay từ giai đoạn đầu, tránh định tội sai dẫn đến áp dụng khung hình phạt không phù hợp. Trong các vụ án có yếu tố chức vụ, cần kiểm tra kỹ ba vấn đề: tư cách chủ thể, phạm vi quyền hạn được giao, và mối liên hệ trực tiếp giữa hành vi với việc thực hiện công vụ, nhiệm vụ.