Điều 337 Bộ luật hình sự 2015: Tội cố ý làm lộ bí mật nhà nước; tội chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy vật hoặc tài liệu bí mật nhà nước
Bình luận Điều 337 Bộ luật Hình sự 2015 về tội làm lộ, chiếm đoạt, mua bán, tiêu hủy bí mật nhà nước.
Điều 337. Tội cố ý làm lộ bí mật nhà nước; tội chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy vật hoặc tài liệu bí mật nhà nước
1.[325] Người nào cố ý làm lộ bí mật nhà nước, chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy vật hoặc tài liệu bí mật nhà nước, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 110 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.
2.[326] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:
a) Bí mật nhà nước thuộc độ tối mật;
b) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
c) Gây tổn hại về quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế, văn hóa.
3.[327] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm:
a) Có tổ chức;
b) Bí mật nhà nước thuộc độ tuyệt mật;
c) Phạm tội 02 lần trở lên;
d) Gây tổn hại về chế độ chính trị, độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ.
4. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Trọng tâm bảo vệ
Điều 337 Bộ luật Hình sự 2015 nhằm bảo vệ an toàn của bí mật nhà nước, tức những tin tức, tài liệu, địa điểm, vật hoặc lời nói thuộc danh mục chưa công bố hoặc không công bố theo quy định. Nhà làm luật không chỉ xử lý hành vi tiết lộ thông tin mà còn bao quát cả việc chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy vật, tài liệu bí mật nhà nước. Cách thiết kế này cho thấy trọng tâm là ngăn chặn cả nguồn rò rỉ lẫn hành vi trục lợi từ bí mật nhà nước.
Điều kiện để áp dụng
Để “kích hoạt” Điều 337, trước hết phải có đối tượng là bí mật nhà nước theo đúng phân loại và thẩm quyền xác định của pháp luật chuyên ngành. Thứ hai, người thực hiện phải có lỗi cố ý, tức nhận thức được tính bí mật của thông tin, tài liệu và vẫn thực hiện hành vi bị cấm. Thứ ba, cần xác định đúng bản chất hành vi: làm lộ, chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy; đây là các hành vi độc lập nhưng cùng được quy định trong một điều luật.
Cách hiểu đúng khi áp dụng
Điều 337 không xử lý mọi trường hợp “tiết lộ thông tin” một cách chung chung, mà chỉ áp dụng với bí mật nhà nước. Vì vậy, nếu thông tin chưa được xác định là bí mật nhà nước thì chưa đủ căn cứ truy cứu theo điều này. Cũng cần phân biệt với trường hợp xâm phạm bí mật nhà nước có tính chất đặc biệt nghiêm trọng thuộc Điều 110 Bộ luật Hình sự 2015, vì khoản 1 Điều 337 loại trừ trường hợp đó.
Những điểm làm tăng mức độ nguy hiểm
Khung hình phạt tăng nặng tập trung vào tính chất của bí mật và phương thức phạm tội. Bí mật thuộc độ tối mật hoặc tuyệt mật, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, phạm tội có tổ chức, phạm tội nhiều lần hoặc gây tổn hại lớn cho quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế, văn hóa, chế độ chính trị, độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ đều là các dấu hiệu làm tăng trách nhiệm hình sự. Đây là dấu hiệu cho thấy nhà làm luật đánh giá rất cao mức độ đe dọa của hành vi đối với lợi ích quốc gia.
Lưu ý thực tiễn
Khi xử lý vụ việc, cần tách bạch giữa hành vi vi phạm kỷ luật, hành chính với hành vi cấu thành tội phạm. Không phải mọi vi phạm quy trình bảo mật đều đương nhiên là tội phạm; phải có đủ yếu tố về đối tượng bí mật nhà nước, lỗi cố ý và hành vi cụ thể. Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền và cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định, cho thấy hậu quả pháp lý không chỉ dừng ở trừng phạt mà còn nhằm ngăn ngừa tái phạm.