Điều 326 Bộ luật hình sự 2015: Tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy
Bình luận ngắn gọn Điều 326 BLHS 2015 về tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy, nhấn mạnh dấu hiệu cấu thành và tình tiết định khung.
Điều 326. Tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy
1.[319] Người nào làm ra, sao chép, lưu hành, vận chuyển, mua bán, tàng trữ nhằm phổ biến sách, báo, tranh, ảnh, phim, nhạc hoặc những vật phẩm khác có nội dung khiêu dâm, đồi trụy hoặc hành vi khác truyền bá vật phẩm đồi trụy thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Dữ liệu được số hóa có dung lượng từ 01 gigabyte (GB) đến dưới 05 gigabyte (GB);
b) Ảnh có số lượng từ 100 ảnh đến dưới 200 ảnh;
c) Sách in, báo in hoặc vật phẩm khác có số lượng từ 50 đơn vị đến dưới 100 đơn vị;
d) Phổ biến cho từ 10 người đến 20 người;
đ) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
2.[320] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:
a) Có tổ chức;
b) Dữ liệu được số hóa có dung lượng từ 05 gigabyte (GB) đến dưới 10 gigabyte (GB);
c) Ảnh có số lượng từ 200 ảnh đến dưới 500 ảnh;
d) Sách in, báo in hoặc vật phẩm khác có số lượng từ 100 đơn vị đến dưới 200 đơn vị;
đ) Phổ biến cho từ 21 người đến 100 người;
e) Phổ biến cho người dưới 18 tuổi;
g) Sử dụng mạng internet, mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội;
h) Tái phạm nguy hiểm.
3.[321] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Dữ liệu được số hóa có dung lượng 10 gigabyte (GB) trở lên;
b) Ảnh có số lượng 500 ảnh trở lên;
c) Sách in, báo in hoặc vật phẩm khác có số lượng 200 đơn vị trở lên;
d) Phổ biến cho 101 người trở lên.
4. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Phạm vi điều chỉnh và ý nghĩa của điều luật
Điều 326 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) không nhằm kiểm soát toàn bộ nội dung có yếu tố nhạy cảm, mà tập trung vào hành vi làm ra, sao chép, lưu hành, vận chuyển, mua bán, tàng trữ nhằm phổ biến văn hóa phẩm đồi trụy. Trọng tâm của điều luật là ngăn chặn việc đưa các sản phẩm khiêu dâm, đồi trụy lan truyền ra cộng đồng, gây tác động xấu đến đạo đức xã hội và trật tự công cộng. Vì vậy, yếu tố “nhằm phổ biến” là dấu hiệu rất quan trọng, giúp phân biệt với các hành vi tàng trữ, lưu giữ thông thường.
Dấu hiệu cần có để bị xử lý hình sự
Để Điều 326 được áp dụng, trước hết phải có hành vi khách quan thuộc nhóm hành vi luật định và đối tượng là vật phẩm có nội dung khiêu dâm, đồi trụy. Thực tiễn cho thấy việc xác định tính chất đồi trụy không dựa vào cảm tính, mà phải căn cứ nội dung cụ thể của sách, ảnh, phim, dữ liệu số hoặc vật phẩm khác. Đồng thời, người thực hiện phải có lỗi cố ý, tức nhận thức được tính chất của vật phẩm và mục đích phổ biến, lan truyền chúng.
Ngưỡng định lượng và tình tiết định khung
Điều luật thiết kế theo hướng phân hóa trách nhiệm rất rõ, dựa trên số lượng, dung lượng dữ liệu và phạm vi phổ biến. Khoản 1 áp dụng cho trường hợp có quy mô thấp hơn, khoản 2 dành cho hành vi có tổ chức, dùng internet hoặc phổ biến cho người dưới 18 tuổi, còn khoản 3 áp dụng khi quy mô đạt mức đặc biệt lớn. Cách thiết kế này cho thấy nhà làm luật không chỉ nhìn vào bản chất vật phẩm, mà còn đánh giá mức độ nguy hiểm của việc lan truyền trong thực tế.
Những điểm dễ nhầm khi áp dụng
Nhầm lẫn phổ biến là đồng nhất mọi nội dung gợi cảm với “đồi trụy”; trên thực tế, chỉ những vật phẩm có nội dung khiêu dâm, dung tục hoặc cổ súy lối sống suy đồi mới thuộc phạm vi điều luật. Một nhầm lẫn khác là cho rằng chỉ khi đã có người xem hoặc tiếp nhận thực tế mới cấu thành tội phạm; điều luật đã quy định rõ nhiều trường hợp chỉ cần hành vi làm ra, tàng trữ, sao chép với mục đích phổ biến và đạt ngưỡng luật định. Trong vụ việc có sử dụng mạng internet, mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử, hành vi thường bị đánh giá ở mức độ nguy hiểm cao hơn do khả năng lan truyền nhanh và rộng.
Lưu ý khi xác định trách nhiệm hình sự
Khi áp dụng Điều 326, cần tách bạch giữa hành vi cá nhân và hành vi truyền bá có mục đích phổ biến, vì không phải mọi việc lưu giữ dữ liệu nhạy cảm đều bị xử lý hình sự. Cũng cần xem xét đầy đủ các tình tiết định khung như tái phạm nguy hiểm, phạm tội có tổ chức, phổ biến cho người dưới 18 tuổi hoặc qua môi trường số để lựa chọn đúng khoản áp dụng. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung hoặc cấm hành nghề, nên việc đánh giá hậu quả pháp lý phải đặt trong tổng thể cả trách nhiệm chính và trách nhiệm bổ sung.