Điều 315 Bộ luật hình sự 2015: Tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác

Ý nghĩa của điều luật

Điều 315 được thiết kế để bảo vệ an toàn tính mạng, sức khỏe người bệnh và trật tự quản lý trong hoạt động y tế. Nhà làm luật không hình sự hóa mọi sai sót nghề nghiệp, mà chỉ xử lý những vi phạm quy định chuyên môn, quy trình hoặc điều kiện hành nghề đã dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, điều luật này đặt trọng tâm vào hậu quả và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với thiệt hại xảy ra.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Muốn áp dụng Điều 315, trước hết phải xác định có hành vi vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác. Tiếp theo là xác định hậu quả thuộc ngưỡng luật định, như làm chết người, gây tổn hại sức khỏe đạt tỷ lệ nhất định hoặc gây thiệt hại tài sản từ mức mà điều luật quy định. Nếu thiếu một trong các yếu tố này thì chưa đủ căn cứ truy cứu theo điều luật này.

Điều luật phân hóa trách nhiệm theo mức độ thiệt hại rất rõ. Khung cơ bản áp dụng cho trường hợp làm chết 01 người, gây thương tích nặng hoặc gây thiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng; các khung cao hơn tương ứng với số người chết, tỷ lệ tổn thương cơ thể và giá trị thiệt hại tăng lên. Cách thiết kế này cho thấy lập pháp coi đây là tội phạm có tính chất chuyên môn nhưng được lượng hóa hậu quả để bảo đảm áp dụng thống nhất.

Cấu thành trọng tâm

Về chủ thể, người phạm tội thường là người có liên quan trực tiếp đến hoạt động y tế, dược hoặc dịch vụ y tế khác và phải có năng lực trách nhiệm hình sự theo quy định chung. Về mặt lỗi, thực tiễn áp dụng thường gắn với lỗi vô ý do cẩu thả hoặc vi phạm quy trình chuyên môn, chứ không phải mọi trường hợp cố ý xâm hại. Đây là điểm cần phân biệt với các tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe có yếu tố cố ý hoặc các tội danh về kinh doanh, sản xuất hàng giả, hàng cấm.

Những nhầm lẫn thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ có tai biến y khoa hoặc biến chứng điều trị là đương nhiên cấu thành tội phạm. Thực tế, phải chứng minh được hành vi vi phạm quy định chuyên môn và mối quan hệ nhân quả trực tiếp với hậu quả nghiêm trọng; biến chứng khách quan hoặc rủi ro y khoa không tự động làm phát sinh trách nhiệm hình sự. Nhầm lẫn khác là gom mọi hành vi hành nghề không phép vào Điều 315; trong một số trường hợp, nếu hành vi thỏa mãn cấu thành của tội khác thì phải ưu tiên điều luật tương ứng, như chính khoản 1 Điều 315 đã loại trừ trường hợp thuộc Điều 259 Bộ luật Hình sự.

Lưu ý thực tiễn

Khi đánh giá một vụ việc cụ thể, cần tách bạch ba lớp vấn đề: có vi phạm quy trình hay điều kiện hành nghề hay không, hậu quả đã đạt ngưỡng hình sự chưa, và có chứng cứ về quan hệ nhân quả hay không. Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền và cấm hành nghề, nên điều luật này có tác dụng phòng ngừa nghề nghiệp rất rõ. Trong thực tiễn xét xử, hồ sơ chuyên môn, kết luận giám định và tài liệu về quy trình chuyên môn thường là căn cứ then chốt để định tội và định khung.