Điều 305 Bộ luật hình sự 2015: Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ
Bình luận pháp lý Điều 305 BLHS 2015 về tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ.
Điều 305. Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ
1. Người nào chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
2.[294] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:
a) Có tổ chức;
b) Thuốc nổ các loại từ 10 kilôgam đến dưới 30 kilôgam;
c) Các loại phụ kiện nổ có số lượng lớn;
d) Vận chuyển, mua bán qua biên giới;
đ) Làm chết người;
e) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
g) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;
h) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
i) Tái phạm nguy hiểm.
3.[295] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Thuốc nổ các loại từ 30 kilôgam đến dưới 100 kilôgam;
b) Các loại phụ kiện nổ có số lượng rất lớn;
c) Làm chết 02 người;
d) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;
đ) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
4.[296] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:
a) Thuốc nổ các loại 100 kilôgam trở lên;
b) Các loại phụ kiện nổ có số lượng đặc biệt lớn;
c) Làm chết 03 người trở lên;
d) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;
đ) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.
Trọng tâm của điều luật
Điều 305 Bộ luật Hình sự 2015 nhằm bảo vệ trật tự quản lý vật liệu nổ của Nhà nước và ngăn ngừa nguy cơ đặc biệt lớn đối với an toàn công cộng. Nhà làm luật không chỉ xử lý hành vi gây hậu quả, mà còn hình sự hóa ngay các hành vi chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ để phòng ngừa từ sớm.
Điều kiện để áp dụng
Muốn áp dụng Điều 305, trước hết phải xác định đúng đối tượng tác động là vật liệu nổ, bao gồm thuốc nổ và phụ kiện nổ theo quy định chuyên ngành. Tiếp đó, cần làm rõ hành vi bị xét xử thuộc một trong các dạng được liệt kê tại điều luật và thực hiện trái phép, tức không có thẩm quyền, không đúng giấy phép hoặc vượt quá phạm vi được phép. Đây là căn cứ quan trọng để phân biệt với các hành vi quản lý, bảo quản, vận chuyển hợp pháp trong hoạt động được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Phân hóa trách nhiệm hình sự
Cấu trúc điều luật thể hiện cách tiếp cận theo mức độ nguy hiểm: khoản 1 là khung cơ bản, còn các khoản 2, 3 và 4 tăng nặng theo số lượng vật liệu nổ, tính chất tổ chức, yếu tố xuyên biên giới và đặc biệt là hậu quả đối với con người, tài sản. Như vậy, cùng một hành vi nhưng mức hình phạt sẽ thay đổi rất lớn nếu có thêm tình tiết định khung như gây chết người, gây thương tích nặng, hoặc gây thiệt hại tài sản từ các ngưỡng luật định. Việc định khung vì thế không chỉ dựa vào hành vi, mà còn phải lượng hóa đúng hậu quả và quy mô thực tế.
Những hiểu nhầm thường gặp
Một hiểu nhầm phổ biến là chỉ khi vật liệu nổ được dùng gây nổ hoặc gây thiệt hại thì mới bị xử lý hình sự. Thực tế, điều luật đã xử lý ngay cả các hành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt trái phép, vì bản thân các hành vi này đã xâm phạm chế độ quản lý và tạo nguy cơ cao. Một hiểu nhầm khác là chỉ cần vật liệu nổ còn nguyên trạng mới bị xử lý; trong thực tiễn áp dụng, nếu bom, mìn đã tháo rời nhưng giám định xác định thuốc nổ, ngòi nổ vẫn còn tính năng thì vẫn có thể bị xem xét theo Điều 305.
Lưu ý khi áp dụng thực tiễn
Khi xử lý vụ việc, cơ quan tiến hành tố tụng cần chú trọng kết luận giám định về tính năng của vật liệu, số lượng thuốc nổ, phụ kiện nổ và hậu quả thực tế để định khung chính xác. Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như phạt tiền, quản chế hoặc cấm cư trú, cho thấy tính nghiêm khắc và phòng ngừa của điều luật. Trong thực tiễn, việc đánh giá đúng ngưỡng định lượng và hậu quả là yếu tố quyết định để tránh định tội, định khung sai.