Điều 304 Bộ luật hình sự 2015: Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự
Bình luận Điều 304 Bộ luật Hình sự 2015: cấu thành hình thức, dấu hiệu định tội, khung tăng nặng và các nhầm lẫn thực tiễn.
Điều 304. Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự
1. Người nào chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 07 năm.
2.[291] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 12 năm:
a) Có tổ chức;
b) Vận chuyển, mua bán qua biên giới;
c) Làm chết người;
d) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
đ) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;
e) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
g) Vật phạm pháp có số lượng lớn hoặc có giá trị lớn;
h) Tái phạm nguy hiểm.
3.[292] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm:
a) Làm chết 02 người;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;
c) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;
d) Vật phạm pháp có số lượng rất lớn hoặc có giá trị rất lớn.
4.[293] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:
a) Làm chết 03 người trở lên;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;
c) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên;
d) Vật phạm pháp có số lượng đặc biệt lớn hoặc có giá trị đặc biệt lớn.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.
Trọng tâm của Điều luật
Điều 304 xử lý nghiêm các hành vi chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự. Mục tiêu của quy định là ngăn chặn từ sớm nguy cơ đe dọa tính mạng, sức khỏe con người và an ninh, trật tự xã hội.
Điểm cần nắm là tội phạm hoàn thành ngay khi có hành vi trái phép, không phụ thuộc vào việc đã gây thiệt hại hay chưa. Vì vậy, trong thực tiễn, chỉ cần xác định đúng tính chất “vũ khí quân dụng” hoặc “phương tiện kỹ thuật quân sự” và hành vi xâm phạm tương ứng là đủ cơ sở xem xét trách nhiệm hình sự.
Khi nào Điều 304 được kích hoạt
Muốn áp dụng Điều 304, phải đồng thời có hai yếu tố cốt lõi: đối tượng tác động thuộc nhóm vũ khí quân dụng hoặc phương tiện kỹ thuật quân sự, và hành vi diễn ra trái phép. Trường hợp người có thẩm quyền, được cấp phép hoặc thực hiện đúng chức năng nhiệm vụ thì không đặt vấn đề xử lý theo điều luật này.
Thực tiễn cho thấy tàng trữ chỉ cần thể hiện việc cất giữ, mang theo, cất giấu ở bất kỳ nơi nào do người phạm tội kiểm soát; không đòi hỏi phải sử dụng đến. Với tội sử dụng, mua bán, vận chuyển hay chiếm đoạt cũng tương tự: hành vi bị cấm đã là căn cứ trung tâm để định tội.
Mức độ nguy hiểm quyết định khung hình phạt
Điều 304 được thiết kế theo hướng phân hóa rất rõ: khung cơ bản, khung tăng nặng và khung đặc biệt nghiêm trọng. Các tình tiết như có tổ chức, qua biên giới, gây chết người, gây thiệt hại lớn về tài sản, hoặc vật phạm pháp có số lượng, giá trị lớn đều làm chuyển khung nặng hơn.
Người áp dụng luật cần chú ý rằng các ngưỡng về số lượng, giá trị, tỷ lệ tổn thương cơ thể là tiêu chí định khung chứ không phải điều kiện để xác định có tội hay không. Nói cách khác, có tội hay không được xác định trước; sau đó mới xác định khung theo hậu quả, số lượng và tính chất tổ chức của hành vi.
Những nhầm lẫn thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng phải có hậu quả chết người, bị thương hoặc thiệt hại tài sản mới xử lý hình sự. Với Điều 304, đây là quan điểm sai bản chất, vì hậu quả chỉ làm căn cứ tăng nặng trong nhiều trường hợp chứ không phải yếu tố bắt buộc của cấu thành cơ bản.
Nhầm lẫn khác là đánh đồng mọi vật có khả năng gây sát thương với vũ khí quân dụng. Việc xác định đúng bản chất pháp lý của tang vật là khâu then chốt, vì chỉ khi đối tượng thuộc nhóm mà pháp luật điều chỉnh ở Điều 304 thì mới áp dụng điều luật này.
Lưu ý khi áp dụng thực tiễn
Khi xử lý vụ việc, cần làm rõ nguồn gốc, đặc điểm, công dụng và tình trạng pháp lý của vật bị thu giữ; đồng thời phân biệt giữa hành vi trái phép với hành vi được giao nhiệm vụ, được cấp phép hoặc thuộc phạm vi quản lý hợp pháp. Đây là điểm quyết định để tránh định tội sai.
Trong các vụ án có nhiều người tham gia, cần tách vai trò từng người để xác định có tổ chức hay chỉ là đồng phạm giản đơn. Với trường hợp có hậu quả nghiêm trọng hoặc vật phạm pháp số lượng, giá trị lớn, việc giám định và định giá là căn cứ quan trọng để chọn đúng khung hình phạt.