Điều 303 Bộ luật hình sự 2015: Tội phá hủy công trình, cơ sở, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia

Ý nghĩa bảo vệ của điều luật

Điều 303 thể hiện quan điểm xử lý nghiêm những hành vi xâm hại các công trình, cơ sở, phương tiện giữ vai trò then chốt đối với an ninh quốc gia và an toàn xã hội. Nhà làm luật không chỉ bảo vệ giá trị tài sản, mà trước hết bảo vệ khả năng vận hành liên tục, an toàn của các thiết chế hạ tầng trọng yếu. Vì vậy, chỉ cần hành vi phá hủy làm mất an toàn hoặc làm gián đoạn chức năng của đối tượng đặc biệt này đã có thể phát sinh trách nhiệm hình sự.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Đối tượng tác động của tội phạm phải là công trình, cơ sở hoặc phương tiện thuộc nhóm quan trọng được luật liệt kê; đây không phải mọi tài sản, hạ tầng thông thường. Điều luật còn đặt ra ranh giới với Điều 114 Bộ luật Hình sự 2015, nên khi hành vi có dấu hiệu nhằm chống chính quyền nhân dân thì phải ưu tiên xem xét theo tội danh tương ứng, không áp dụng máy móc Điều 303. Từ đó, việc định tội phải dựa trên đúng bản chất của hành vi và đúng tính chất của đối tượng bị phá hủy.

Cấu thành và dấu hiệu kích hoạt

Về mặt chủ quan, tội phạm này được thực hiện với lỗi cố ý; người thực hiện nhận thức được tính chất quan trọng của công trình, cơ sở, phương tiện và vẫn thực hiện hành vi phá hủy. Về mặt khách quan, cần có hành vi phá hủy thực tế, không chỉ dừng ở hành vi đe dọa hay chuẩn bị thông thường. Khung nặng được áp dụng khi có các tình tiết như có tổ chức, làm hư hỏng hoặc ngưng hoạt động, gây chết người, gây thương tích với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể theo ngưỡng luật định, thiệt hại tài sản lớn, ảnh hưởng xấu đến kinh tế - xã hội hoặc tái phạm nguy hiểm.

Những nhầm lẫn thường gặp

Nhầm lẫn phổ biến nhất là đồng nhất mọi hành vi đập phá tài sản với tội danh này. Thực tế, nếu đối tượng không phải công trình, cơ sở, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia thì thường phải xem xét sang các tội khác như hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, hoặc các tội phạm chuyên biệt khác tùy tính chất vụ việc. Một nhầm lẫn khác là chỉ nhìn vào giá trị thiệt hại vật chất, trong khi điều luật nhấn mạnh cả hậu quả đối với khả năng hoạt động, an ninh, kinh tế - xã hội và tính chất đặc biệt của đối tượng bị xâm hại.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 303, cần chứng minh rõ công trình, cơ sở, phương tiện đó có thuộc nhóm quan trọng về an ninh quốc gia hay không; đây là điểm quyết định trong định tội. Đồng thời phải làm rõ hậu quả cụ thể: hư hỏng, ngưng hoạt động, số người chết hoặc bị thương, giá trị thiệt hại tài sản và tác động xã hội. Với trường hợp người chuẩn bị phạm tội, điều luật đã hình sự hóa giai đoạn chuẩn bị, nên việc phát hiện sớm và đánh giá đúng ý chí phạm tội có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn áp dụng.