Điều 299 Bộ luật hình sự 2015: Tội khủng bố
Bình luận Điều 299 BLHS 2015 về tội khủng bố, dấu hiệu cấu thành, các khung phạt và điểm cần lưu ý khi áp dụng.
Điều 299. Tội khủng bố
1. Người nào nhằm gây ra tình trạng hoảng sợ trong công chúng mà xâm phạm tính mạng của người khác hoặc phá hủy tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 15 năm:
a) Thành lập, tham gia tổ chức khủng bố, tổ chức tài trợ khủng bố;
b) Cưỡng ép, lôi kéo, tuyển mộ, đào tạo, huấn luyện phần tử khủng bố; chế tạo, cung cấp vũ khí cho phần tử khủng bố;
c) Xâm phạm tự do thân thể, sức khỏe hoặc chiếm giữ, làm hư hại tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân;
d)[280] Tấn công, xâm hại, cản trở, gây rối loạn hoạt động của mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
3. Phạm tội trong trường hợp đe dọa thực hiện một trong các hành vi quy định tại khoản 1 Điều này hoặc có những hành vi khác uy hiếp tinh thần, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.
4. Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
5. Người phạm tội còn có thể bị tước một số quyền công dân, phạt quản chế, cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Trọng tâm của điều luật
Điều 299 đặt trọng tâm vào mục đích gây hoảng sợ trong công chúng. Đây là dấu hiệu phân biệt tội khủng bố với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản thông thường. Vì vậy, khi xem xét trách nhiệm hình sự, không chỉ nhìn vào hành vi gây thiệt hại mà phải xác định rõ mục tiêu khủng bố của người phạm tội.
Nhà làm luật thiết kế điều khoản này để bảo vệ đồng thời tính mạng, tài sản và đặc biệt là an toàn công cộng, trật tự xã hội. Các khung hình phạt rất nghiêm khắc, phản ánh mức độ nguy hiểm cao của hành vi, nhất là với hành vi nhằm tạo hiệu ứng đe dọa rộng trong xã hội.
Điều kiện để áp dụng
Để “kích hoạt” Điều 299, cần làm rõ hai nhóm yếu tố: hành vi cụ thể và mục đích phạm tội. Khoản 1 đòi hỏi hành vi xâm phạm tính mạng người khác hoặc phá hủy tài sản, nhưng phải nhằm gây hoảng sợ trong công chúng. Nếu thiếu yếu tố mục đích này thì không cấu thành tội khủng bố, dù hành vi vẫn có thể bị xử lý theo tội danh khác.
Khoản 2 mở rộng đến các hành vi như thành lập, tham gia tổ chức khủng bố, tuyển mộ, huấn luyện phần tử khủng bố, cung cấp vũ khí, hoặc tấn công hệ thống máy tính, viễn thông, phương tiện điện tử. Khoản này cho thấy pháp luật không chờ hậu quả đặc biệt nghiêm trọng xảy ra mới xử lý, mà xử lý cả hành vi chuẩn bị, tổ chức và hỗ trợ cho hoạt động khủng bố.
Khoản 3 và khoản 4 tiếp tục mở rộng phạm vi truy cứu đối với hành vi đe dọa, uy hiếp tinh thần và hành vi chuẩn bị phạm tội. Đây là điểm thể hiện chính sách hình sự phòng ngừa sớm, vì chỉ riêng việc đe dọa hoặc chuẩn bị cũng đã gây tác động xã hội lớn.
Những hiểu nhầm thường gặp
Hiểu nhầm phổ biến là cứ có hành vi giết người, phá hoại tài sản lớn là mặc nhiên thành tội khủng bố. Thực tế, phải chứng minh được ý chí hướng tới việc gây hoảng sợ trong công chúng; nếu không, hành vi sẽ được định tội theo tội danh tương ứng như giết người, hủy hoại tài sản hoặc đe dọa giết người.
Một nhầm lẫn khác là coi mọi hành vi liên quan đến tổ chức khủng bố đều phải có hậu quả thực tế. Điều 299 cho phép xử lý cả hành vi tổ chức, tuyển mộ, huấn luyện, tài trợ, chuẩn bị và đe dọa, nên hậu quả chưa xảy ra không làm mất tính nguy hiểm hình sự của hành vi.
Lưu ý khi áp dụng
Khi định tội, cần tách bạch giữa tội khủng bố và các tội phạm khác có cùng biểu hiện bên ngoài. Một hành vi vừa có dấu hiệu của tội khủng bố vừa có dấu hiệu của tội khác thì phải đối chiếu đầy đủ cấu thành để tránh định tội sai hoặc bỏ lọt tội danh.
Trong thực tiễn, chứng cứ về mục đích, bối cảnh, lời đe dọa, cách thức thực hiện và đối tượng bị nhắm đến có ý nghĩa quyết định. Đây là căn cứ quan trọng để chứng minh hành vi nhằm gây hoảng sợ trong công chúng, chứ không đơn thuần là xung đột cá nhân hay hành vi phạm tội thông thường.
Giá trị thực tiễn
Điều 299 không chỉ trừng trị hành vi khủng bố đã xảy ra mà còn tạo cơ chế ngăn chặn sớm các mắt xích hỗ trợ, chuẩn bị và đe dọa. Khi áp dụng điều luật này, trọng tâm phải là mục đích khủng bố, tính chất lan tỏa trong công chúng và mối nguy đối với an ninh, trật tự xã hội.