Điều 298 Bộ luật hình sự 2015: Tội vi phạm quy định về xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng
Bình luận pháp lý ngắn gọn về Điều 298 BLHS 2015: cấu thành tội, ngưỡng hậu quả, điểm cần lưu ý khi áp dụng.
Điều 298. Tội vi phạm quy định về xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng
1. Người nào vi phạm quy định về xây dựng trong lĩnh vực khảo sát, thiết kế, thi công, sử dụng nguyên liệu, vật liệu, máy móc, giám sát, nghiệm thu công trình hoặc lĩnh vực khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 224 và Điều 281 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Làm chết người;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;
d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:
a) Làm chết 02 người;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;
c) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Làm chết 03 người trở lên;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;
c) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.
4. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Trọng tâm của điều luật
Điều 298 đặt ra trách nhiệm hình sự đối với các vi phạm trong hoạt động xây dựng khi hành vi đó gây ra hậu quả nghiêm trọng về người hoặc tài sản. Nhà làm luật không xử lý mọi vi phạm kỹ thuật bằng hình sự; chỉ khi có hậu quả được lượng hóa rõ ràng thì mới chuyển từ vi phạm hành chính, dân sự sang tội phạm. Cách thiết kế này cho thấy mục đích bảo vệ an toàn công trình, an toàn tính mạng con người và trật tự quản lý xây dựng.
Điều kiện để áp dụng
Muốn áp dụng Điều 298, cần đồng thời xác định được hành vi vi phạm quy định về xây dựng và hậu quả thuộc ngưỡng luật định. Hành vi vi phạm có thể nằm ở khảo sát, thiết kế, thi công, sử dụng vật liệu, máy móc, giám sát, nghiệm thu hoặc các khâu liên quan khác trong hoạt động xây dựng. Phải chứng minh được mối quan hệ nhân quả giữa vi phạm và hậu quả xảy ra; nếu hậu quả không xuất phát từ vi phạm xây dựng thì không đủ căn cứ cấu thành tội phạm.
Những ngưỡng hậu quả cần chú ý
Khung hình phạt của điều luật được phân tầng theo mức độ thiệt hại. Mức cơ bản áp dụng khi làm chết 01 người, gây tổn hại sức khỏe theo ngưỡng luật định, hoặc thiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng. Các khung tăng nặng tiếp theo được xác lập chủ yếu theo số người chết, tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể, và giá trị thiệt hại tài sản.
Cách hiểu sai thường gặp
Không phải cứ công trình có sự cố là đương nhiên cấu thành tội này. Sai sót kỹ thuật, vi phạm quy trình hoặc thiếu sót quản lý chỉ trở thành tội phạm khi đã gây hậu quả đủ định lượng theo luật. Cũng không thể chỉ dựa vào việc có thiệt hại để kết tội nếu chưa làm rõ chủ thể nào vi phạm, vi phạm ở công đoạn nào, và hậu quả có quan hệ trực tiếp với vi phạm đó hay không.
Điều luật này còn có ý nghĩa loại trừ: nếu hành vi đã thuộc các tội danh khác trong Bộ luật Hình sự thì không áp dụng chồng lấn. Vì vậy, khi xử lý vụ việc, cần đối chiếu kỹ bản chất hành vi để tránh nhầm giữa trách nhiệm hình sự về xây dựng với trách nhiệm về an toàn lao động, vi phạm quy định khác hoặc tranh chấp dân sự thông thường.
Lưu ý khi áp dụng thực tiễn
Trong thực tiễn, hồ sơ chứng minh thường phải tập trung vào kết luận giám định, hồ sơ thiết kế - thi công - nghiệm thu, quy chuẩn chuyên môn và tài liệu xác định thiệt hại. Đây là tội danh đòi hỏi chứng cứ kỹ thuật chặt chẽ, nên việc đánh giá đúng vai trò của từng cá nhân trong chuỗi hoạt động xây dựng là điểm then chốt. Khoản 4 cho phép áp dụng hình phạt bổ sung như cấm hành nghề hoặc cấm đảm nhiệm chức vụ, nhằm ngăn ngừa tái phạm trong lĩnh vực có rủi ro cao.