Điều 28 Bộ luật hình sự 2015: Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Ý nghĩa của quy định

Điều 28 là một quy định loại trừ thời hiệu, tức là dù thời gian đã trôi qua bao lâu thì cơ quan tiến hành tố tụng vẫn có quyền truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội được nêu tại điều này. Cách thiết kế này thể hiện quan điểm xử lý nghiêm khắc đối với các hành vi có mức độ nguy hiểm đặc biệt cao, tác động trực tiếp đến nền tảng của chế độ, trật tự xã hội, hòa bình và các giá trị chung của cộng đồng quốc tế. Với nhóm tội tham ô, nhận hối lộ ở khoản 3 và khoản 4 các điều tương ứng, nhà làm luật cũng đặt ra ranh giới rất rõ với các trường hợp tham nhũng có tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng.

Những trường hợp không áp dụng thời hiệu

Điểm cốt lõi khi đọc Điều 28 là không phải mọi tội xâm phạm an ninh quốc gia, tham ô hay nhận hối lộ đều bị loại trừ thời hiệu theo cùng một cách. Điều luật chỉ bao phủ các tội xâm phạm an ninh quốc gia thuộc Chương XIII, các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh thuộc Chương XXVI, cùng với tham ô tài sản và nhận hối lộ ở đúng khoản 3 và khoản 4 của Điều 353, Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015. Vì vậy, khi áp dụng phải đối chiếu chính xác điều khoản, khoản, và tội danh cụ thể; không được suy diễn mở rộng sang các khoản khác ngoài danh mục luật định.

Điều kiện để “kích hoạt” Điều 28

Điều 28 chỉ được áp dụng khi tội danh thực tế nằm đúng trong danh mục loại trừ của điều luật. Đây không phải là quy định dựa trên mức độ dư luận, hậu quả thực tế hay thời gian điều tra kéo dài, mà dựa thuần túy vào định danh pháp lý của tội phạm. Nếu hành vi chỉ gần với các tội được liệt kê nhưng không thuộc đúng khoản, đúng cấu thành luật định thì vẫn phải xem xét thời hiệu theo Điều 27. Nói cách khác, yếu tố quyết định là bản chất pháp lý của tội danh, không phải cách gọi chung về hành vi sai phạm.

Lưu ý khi áp dụng trong thực tiễn

Nhầm lẫn phổ biến nhất là cho rằng mọi tội tham nhũng đều không áp dụng thời hiệu. Thực tế, Điều 28 chỉ loại trừ thời hiệu đối với tham ô tài sản và nhận hối lộ ở mức quy định tại khoản 3 và khoản 4, còn các trường hợp khác vẫn phải đối chiếu quy định về thời hiệu tại Điều 27. Một nhầm lẫn khác là gộp chung toàn bộ tội phạm nghiêm trọng vào diện không áp dụng thời hiệu; cách hiểu này là sai vì Điều 28 là danh mục đóng, không phải nguyên tắc mở. Trong tố tụng, việc xác định đúng tội danh ngay từ giai đoạn đầu có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng khởi tố, điều tra và truy tố dù đã qua nhiều năm.

Giá trị thực tiễn cần nhớ

Điều 28 không làm mất đi bản chất tội phạm của hành vi đã xảy ra, mà chỉ loại bỏ giới hạn thời gian truy cứu đối với một số tội đặc biệt được luật định. Vì vậy, khi nghiên cứu hoặc áp dụng, cần luôn tách bạch giữa thời hiệu truy cứu và tội danh: một bên là giới hạn thủ tục theo thời gian, bên kia là căn cứ xác định trách nhiệm hình sự. Đây là điều khoản có tính kỹ thuật cao, nhưng giá trị thực tiễn rất rõ: càng đúng tội danh, càng đúng khoản, thì việc áp dụng Điều 28 càng chính xác.