Điều 266 Bộ luật hình sự 2015: Tội đua xe trái phép
Bình luận Điều 266 BLHS 2015 về tội đua xe trái phép, dấu hiệu cấu thành, tình tiết định khung và lưu ý áp dụng thực tiễn.
Điều 266. Tội đua xe trái phép
1. Người nào đua trái phép xe ô tô, xe máy hoặc các loại xe khác có gắn động cơ gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc Điều 265 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
b) Gây thiệt hại về tài sản từ 50.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:
a) Làm chết người;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;
d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
đ) Bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn;
e) Tham gia cá cược;
g) Chống lại người có trách nhiệm bảo đảm trật tự, an toàn giao thông hoặc người có trách nhiệm giải tán cuộc đua xe trái phép;
h) Tại nơi tập trung đông dân cư;
i) Tháo dỡ thiết bị an toàn khỏi phương tiện đua;
k) Tái phạm nguy hiểm.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Làm chết 02 người;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;
c) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm:
a) Làm chết 03 người trở lên;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;
c) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
Ý nghĩa của điều luật
Điều 266 không chỉ nhằm trừng phạt hành vi đua xe trái phép, mà còn hướng đến bảo vệ trật tự, an toàn giao thông và an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tham gia giao thông. Việc quy định nhiều khung hình phạt cho thấy nhà làm luật coi đây là hành vi có tính nguy hiểm cao, dễ bùng phát hậu quả nghiêm trọng và khó kiểm soát trong thực tế. Điều luật cũng nhấn mạnh yếu tố răn đe đối với các trường hợp đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án mà còn tái phạm.
Dấu hiệu cần có để bị xử lý hình sự
Điểm cần nắm trước hết là phải có hành vi đua trái phép bằng xe ô tô, xe máy hoặc phương tiện cơ giới khác. Tuy nhiên, không phải mọi cuộc đua đều tự động cấu thành tội phạm; điều luật gắn trách nhiệm hình sự với việc gây thiệt hại cho người khác, hoặc với trường hợp người vi phạm đã từng bị xử phạt, đã bị kết án mà chưa được xóa án tích còn vi phạm. Đây là dấu hiệu then chốt để phân biệt với xử lý hành chính đơn thuần.
Thực tiễn áp dụng cần đặc biệt chú ý đến yếu tố hậu quả và tình tiết định khung. Hậu quả về thương tích, chết người, thiệt hại tài sản, bỏ chạy, không cứu giúp, tham gia cá cược, chống người có trách nhiệm, đua xe ở nơi đông dân cư hay tháo thiết bị an toàn đều có thể làm chuyển sang khung nặng hơn. Vì vậy, việc xác định đúng mức độ thiệt hại và đúng tình tiết xảy ra tại thời điểm phạm tội có ý nghĩa quyết định.
Những nhầm lẫn thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng chỉ cần có hành vi chạy xe tốc độ cao là đã đủ cấu thành tội phạm. Thực ra, Điều 266 tập trung vào hành vi đua xe trái phép, tức là có tính chất thi đua, ganh đua trái luật, chứ không đồng nhất với vi phạm tốc độ thông thường. Một nhầm lẫn khác là chỉ khi có chết người mới bị truy cứu; trên thực tế, điều luật còn xử lý cả trường hợp gây thương tích, gây thiệt hại tài sản, hoặc có các tình tiết nguy hiểm được liệt kê ở khoản 2.
Cũng cần phân biệt giữa đua xe trái phép và các hành vi vi phạm quy tắc giao thông khác. Nếu người điều khiển phương tiện chỉ vi phạm tốc độ, đi sai phần đường hoặc lấn làn mà không có yếu tố đua xe, việc áp dụng Điều 266 là không đúng bản chất. Trong tình huống đó, cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét các tội danh hoặc chế tài khác tương ứng với hành vi thực tế.
Lưu ý khi áp dụng
Điều 266 có cấu trúc định khung rõ theo mức độ hậu quả, nên khi xử lý vụ việc cần ưu tiên làm rõ: số người bị hại, tỷ lệ tổn thương cơ thể, giá trị tài sản thiệt hại, tình tiết bỏ chạy hoặc không cứu giúp, và bối cảnh diễn ra cuộc đua. Việc định tội không nên dừng ở mô tả hành vi nguy hiểm mà phải gắn với hậu quả và các dấu hiệu được luật liệt kê cụ thể. Đây là điểm mấu chốt để tránh áp dụng cảm tính hoặc nâng khung không có căn cứ.
Về hình phạt, điều luật cho phép áp dụng cả phạt tiền, cải tạo không giam giữ và phạt tù ở khung đầu, sau đó tăng dần rất mạnh theo hậu quả. Điều này thể hiện quan điểm xử lý nghiêm đối với các hành vi đua xe có nguy cơ xâm hại trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe và trật tự công cộng.