Điều 264 Bộ luật hình sự 2015: Tội giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ
Bình luận pháp lý ngắn gọn về Điều 264 Bộ luật Hình sự 2015: dấu hiệu cấu thành, lỗi biết rõ và các nhầm lẫn thực tiễn.
Điều 264. Tội giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ
1. Người nào giao cho người mà biết rõ người đó không có giấy phép lái xe hoặc đang trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định, có sử dụng chất ma túy, chất kích thích mạnh khác hoặc không đủ các điều kiện khác theo quy định của pháp luật điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm:
a) Làm chết người;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;
d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Làm chết 02 người;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;
c) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
a) Làm chết 03 người trở lên;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;
c) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.
4. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.
Ý nghĩa của điều luật
Điều 264 được đặt ra để ràng buộc trách nhiệm của người có quyền quản lý, sử dụng phương tiện, không để việc giao xe tùy tiện dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho xã hội. Tinh thần của điều luật là phòng ngừa từ sớm: không chỉ xử lý hành vi lái xe nguy hiểm, mà còn xử lý hành vi tiếp tay bằng việc giao xe cho người không đủ điều kiện.
Điểm đáng chú ý là tội danh này không nhằm thay thế trách nhiệm của người điều khiển xe, mà bổ sung trách nhiệm hình sự đối với người giao xe khi biết rõ tình trạng vi phạm của người nhận xe.
Điều kiện để bị xử lý hình sự
Muốn áp dụng Điều 264, phải có đồng thời hành vi giao phương tiện, người nhận xe không đủ điều kiện điều khiển, người giao biết rõ
“Biết rõ” là dấu hiệu then chốt trong cấu thành tội phạm. Nếu không chứng minh được người giao đã nhận thức rõ việc người nhận không có giấy phép, say rượu, dùng ma túy hoặc không đáp ứng điều kiện pháp luật, thì chưa đủ cơ sở truy cứu trách nhiệm hình sự theo điều này.
Trọng tâm cần nắm khi áp dụng
Điều luật chỉ kích hoạt khi hậu quả đã ở mức nghiêm trọng, như làm chết người, gây thương tích đạt tỷ lệ luật định hoặc gây thiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng trở lên theo từng khung. Đây là tội phạm có cấu thành vật chất, nên chỉ riêng việc giao xe cho người không đủ điều kiện chưa đủ để cấu thành tội nếu chưa có hậu quả được luật hóa.
Trong thực tiễn, yếu tố quan trọng nhất thường là chứng cứ chứng minh nhận thức chủ quan của người giao xe và mối liên hệ giữa việc giao xe với hậu quả xảy ra. Đây cũng là điểm dễ nhầm lẫn nhất khi người dân cho rằng chỉ cần “không có bằng lái” là đương nhiên bị xử lý theo Điều 264.
Những hiểu sai thường gặp
Hiểu sai phổ biến là coi Điều 264 là tội danh áp dụng cho người lái xe gây tai nạn. Thực chất, người bị xem xét ở điều này là người giao xe, còn người điều khiển phương tiện có thể bị xử lý theo tội danh khác tùy hành vi và hậu quả.
Một nhầm lẫn khác là cho rằng cứ giao xe cho người chưa có giấy phép là đã phạm tội. Điều luật không xử lý riêng hành vi giao xe trong mọi trường hợp, mà chỉ xử lý khi có đủ dấu hiệu biết rõ tình trạng không đủ điều kiện và có hậu quả nghiêm trọng theo khung hình phạt tương ứng.
Lưu ý thực tiễn
Khi đánh giá một vụ việc, cần xác định rõ người nhận xe không đủ điều kiện theo quy định nào: không có giấy phép, giấy phép không phù hợp, sử dụng rượu bia, chất ma túy hoặc thuộc trường hợp pháp luật cấm điều khiển. Sau đó mới xem xét người giao xe có biết rõ tình trạng đó hay không và hậu quả đã đạt ngưỡng truy cứu hình sự chưa.
Đây là điều luật đặc biệt quan trọng đối với cá nhân, chủ xe, đơn vị kinh doanh vận tải, cơ sở cho thuê xe và người quản lý phương tiện. Chỉ một quyết định giao xe thiếu kiểm soát cũng có thể kéo theo trách nhiệm hình sự nếu hậu quả xảy ra và đủ căn cứ chứng minh yếu tố lỗi.