Điều 255 Bộ luật hình sự 2015: Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy
Bình luận Điều 255 BLHS 2015 về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, dấu hiệu cấu thành và cách định khung.
Điều 255. Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy
1.[241] Người nào tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Phạm tội 02 lần trở lên;
b) Đối với 02 người trở lên;
c) Đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 18 tuổi;
d) Đối với phụ nữ mà biết là có thai;
đ) Đối với người đang cai nghiện;
e) Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
g) Gây bệnh nguy hiểm cho người khác;
h) Tái phạm nguy hiểm.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm:
a) Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên hoặc gây chết người;
b) Gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60%;
c) Gây bệnh nguy hiểm cho 02 người trở lên;
d) Đối với người dưới 13 tuổi.
4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân:
a) Gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 61% trở lên;
b) Làm chết 02 người trở lên.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, phạt quản chế, cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Điểm cốt lõi của Điều 255
Điều 255 được xây dựng để xử lý không chỉ người trực tiếp sử dụng ma túy, mà trước hết là người chủ động tổ chức cho việc sử dụng diễn ra. Trọng tâm của điều luật nằm ở hành vi tạo lập, điều hành, bố trí hoặc hỗ trợ điều kiện để người khác sử dụng trái phép chất ma túy. Cách thiết kế này thể hiện quan điểm lập pháp: đánh vào mắt xích đứng sau, vì đây là nguồn phát sinh, duy trì và lan truyền hành vi sử dụng ma túy.
Dấu hiệu cần có để áp dụng
Muốn cấu thành tội này, phải có hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, tức là có yếu tố điều hành, sắp xếp, cung cấp hoặc hỗ trợ có tính chủ động. Thực tiễn thường gặp các biểu hiện như chuẩn bị địa điểm, phương tiện, dụng cụ, cung cấp chất ma túy hoặc phân công người tham gia. Chỉ khi hành vi thể hiện vai trò tổ chức rõ ràng thì mới đủ căn cứ định tội theo Điều 255 Bộ luật Hình sự 2015.
Những điểm dễ nhầm
Không đồng nhất tội này với hành vi tàng trữ, vận chuyển hay sử dụng trái phép chất ma túy, vì mỗi tội có dấu hiệu pháp lý khác nhau. Cũng không cần người tổ chức phải trực tiếp thực hiện toàn bộ quá trình đưa ma túy vào cơ thể người khác; chỉ cần có sự chỉ huy, phân công, điều hành hoặc tạo điều kiện đáng kể cho việc sử dụng. Nếu chỉ giúp đỡ ngẫu nhiên, không có sự chủ động tổ chức, việc áp dụng Điều 255 phải được cân nhắc chặt chẽ.
Trọng tâm khi định khung
Điều luật phân hóa trách nhiệm hình sự rất mạnh theo số lần phạm tội, số người tham gia, đối tượng bị tác động và hậu quả sức khỏe. Các tình tiết như đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 18 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người đang cai nghiện hoặc gây tổn hại sức khỏe, gây bệnh nguy hiểm là căn cứ làm tăng nặng rõ rệt. Khi có hậu quả nghiêm trọng như chết người hoặc tổn thương cơ thể ở mức cao, điều luật chuyển sang các khung hình phạt rất nghiêm khắc, cho thấy nhà làm luật đặc biệt coi trọng hậu quả thực tế của hành vi tổ chức.
Lưu ý thực tiễn
Khi xử lý một vụ việc cụ thể, cần làm rõ ba nhóm vấn đề: ai là người tổ chức, tổ chức bằng cách nào, và hậu quả đã xảy ra đến mức nào. Việc chứng minh vai trò chủ mưu, điều hành hoặc cung cấp điều kiện thường là yếu tố quyết định trong định tội và định khung. Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như phạt tiền, quản chế, cấm cư trú hoặc tịch thu tài sản, nên chế tài của điều luật này không chỉ dừng ở hình phạt chính.