Điều 254 Bộ luật hình sự 2015: Tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển hoặc mua bán phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy

Ý nghĩa và mục đích của điều luật

Điều 254 không nhắm vào ma túy như vật chất trực tiếp, mà nhắm vào công cụ, phương tiện phục vụ việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy. Cách thiết kế này cho thấy lập pháp lựa chọn biện pháp ngăn chặn sớm, cắt đứt điều kiện vật chất để hình thành, mở rộng và duy trì hoạt động ma túy. Vì vậy, điều luật có tính phòng ngừa rất cao và được áp dụng độc lập với các tội danh về ma túy khác.

Trong thực tiễn, điều luật này đặc biệt quan trọng ở khâu phát hiện, bóc gỡ các đầu mối cung cấp dụng cụ, thiết bị, linh kiện hoặc bộ phận chuyên dùng cho việc sản xuất, sử dụng trái phép chất ma túy. Người phạm tội không nhất thiết phải trực tiếp sản xuất ma túy; chỉ cần thực hiện một trong bốn hành vi được luật hóa là đã đặt vào phạm vi điều chỉnh.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Điều kiện cốt lõi để “kích hoạt” trách nhiệm hình sự là phải xác định được đối tượng của hành vi là phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy. Nghị quyết hướng dẫn xác định đây là những vật được sản xuất chuyên dùng cho mục đích đó, hoặc tuy có mục đích khác nhưng đã được sử dụng chuyên vào mục đích bất hợp pháp này. Đây là điểm mấu chốt để phân biệt với hàng hóa, thiết bị thông thường.

Điều luật cũng phân hóa khá rõ theo mức độ nguy hiểm. Khung 1 đặt ngưỡng từ 06 đến 19 đơn vị hoặc trường hợp đã bị xử phạt hành chính, đã bị kết án mà còn vi phạm; khung 2 tăng nặng khi có tổ chức, tái phạm, dùng người dưới 16 tuổi, qua biên giới, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc từ 20 đơn vị trở lên. Cách thiết kế này cho thấy nhà làm luật coi trọng cả số lượng lẫn tính chất chuyên nghiệp, tổ chức của hành vi.

Những điểm dễ nhầm lẫn

Nhầm lẫn thường gặp là cho rằng chỉ khi có ma túy mới cấu thành tội phạm. Thực tế, Điều 254 xử lý hành vi liên quan đến công cụ, phương tiện phục vụ ma túy nên ma túy không phải là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành. Một nhầm lẫn khác là coi mọi dụng cụ có thể sử dụng cho nhiều mục đích đều thuộc điều luật; chỉ những vật có chức năng chuyên dùng hoặc đã bị sử dụng chuyên vào mục đích trái phép mới thuộc phạm vi điều chỉnh.

Cũng cần lưu ý cách tính theo “đơn vị dụng cụ, phương tiện” chứ không phải chỉ đếm từng chi tiết rời rạc. Khi áp dụng, cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định đúng bộ phận, cấu phần tạo thành một đơn vị hoàn chỉnh theo hướng dẫn, tránh cộng dồn máy móc các chi tiết không thể tách rời theo giá trị pháp lý của điều luật.

Lưu ý thực tiễn

Điều 254 thường đi kèm với yêu cầu chứng minh mục đích sử dụng trái phép của phương tiện, dụng cụ. Vì vậy, hồ sơ vụ án cần tập trung vào dấu hiệu chuyên dùng, cách thức cất giấu, vận chuyển, giao dịch, nguồn gốc hàng hóa và mối liên hệ với hoạt động ma túy. Nếu chỉ có hành vi mua bán thiết bị thông thường mà không chứng minh được mục đích trái phép, việc áp dụng điều luật sẽ không vững chắc.

Khoản 3 cho phép áp dụng thêm các chế tài bổ sung như phạt tiền, cấm hành nghề, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc tịch thu tài sản. Trong thực tiễn xét xử, đây là công cụ quan trọng để triệt tiêu lợi ích từ hành vi cung cấp phương tiện phục vụ ma túy, nhất là với các đường dây có tính thương mại hóa hoặc tổ chức.

Trọng tâm áp dụng

• Xác định đúng đối tượng là phương tiện, dụng cụ chuyên dùng cho ma túy.
• Phân biệt hành vi thông thường với hành vi có mục đích trái phép.
• Kiểm tra ngưỡng số lượng và các tình tiết định khung tăng nặng.
• Đánh giá đầy đủ yếu tố tổ chức, tái phạm, qua biên giới, sử dụng người dưới 16 tuổi.