Điều 251 Bộ luật hình sự 2015: Tội mua bán trái phép chất ma túy
Bình luận pháp lý Điều 251 BLHS 2015 về tội mua bán trái phép chất ma túy, trọng tâm định tội, định khung và lưu ý thực tiễn.
Điều 251. Tội mua bán trái phép chất ma túy
1. Người nào mua bán trái phép chất ma túy, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Có tổ chức;
b) Phạm tội 02 lần trở lên;
c) Đối với 02 người trở lên;
d) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
đ) Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
e) Sử dụng người dưới 16 tuổi vào việc phạm tội hoặc bán ma túy cho người dưới 16 tuổi;
g) Qua biên giới;
h) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 500 gam đến dưới 01 kilôgam;
i) Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 05 gam đến dưới 30 gam;
k) Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng từ 10 kilôgam đến dưới 25 kilôgam;
l) Quả thuốc phiện khô có khối lượng từ 50 kilôgam đến dưới 200 kilôgam;
m) Quả thuốc phiện tươi có khối lượng từ 10 kilôgam đến dưới 50 kilôgam;
n) Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 20 gam đến dưới 100 gam;
o) Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 100 mililít đến dưới 250 mililít;
p) Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm h đến điểm o khoản này;
q) Tái phạm nguy hiểm.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm:
a) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 01 kilôgam đến dưới 05 kilôgam;
b) Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 30 gam đến dưới 100 gam;
c) Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng từ 25 kilôgam đến dưới 75 kilôgam;
d) Quả thuốc phiện khô có khối lượng từ 200 kilôgam đến dưới 600 kilôgam;
đ) Quả thuốc phiện tươi có khối lượng từ 50 kilôgam đến dưới 150 kilôgam;
e) Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 100 gam đến dưới 300 gam;
g) Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 250 mililít đến dưới 750 mililít;
h) Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm a đến điểm g khoản này.
4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân:
a) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 05 kilôgam đến dưới 30 kilôgam;
b) Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 100 gam đến dưới 03 kilôgam;
c) Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng từ 75 kilôgam đến dưới 150 kilôgam;
d) Quả thuốc phiện khô có khối lượng từ 600 kilôgam đến dưới 1.200 kilôgam;
đ) Quả thuốc phiện tươi có khối lượng từ 150 kilôgam đến dưới 300 kilôgam;
e) Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 300 gam đến dưới 09 kilôgam;
g) Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 750 mililít đến dưới 22 lít;
h) Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm a đến điểm g khoản này.
5. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù chung thân hoặc tử hình:
a) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng 30 kilôgam trở lên;
b) Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng 03 kilôgam trở lên;
c) Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng 150 kilôgam trở lên;
d) Quả thuốc phiện khô có khối lượng 1.200 kilôgam trở lên;
đ) Quả thuốc phiện tươi có khối lượng 300 kilôgam trở lên;
e) Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng 09 kilôgam trở lên;
g) Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích 22 lít trở lên;
h) Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm a đến điểm g khoản này.
6. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Ý nghĩa và mục tiêu của điều luật
Điều 251 được thiết kế để bảo vệ chính sách quản lý nhà nước về các chất ma túy, đồng thời ngăn chặn hành vi lưu thông trái phép chất ma túy trên thực tế. Cấu trúc nhiều khung hình phạt cho thấy quan điểm xử lý nghiêm hơn khi hành vi có tổ chức, có tính chuyên nghiệp, lôi kéo người dưới 16 tuổi, qua biên giới hoặc gắn với số lượng lớn. Đây là điều luật có tính răn đe mạnh, vì chỉ cần vượt ngưỡng định lượng hoặc có tình tiết định khung, mức hình phạt đã chuyển sang khung nặng hơn rất rõ.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Hành vi “mua bán” được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm các hành vi chuyển giao, nhận, cung ứng, phân phối, trung gian để đổi lấy lợi ích vật chất hoặc nhằm mục đích trao đổi trái phép. Trong thực tiễn, người áp dụng pháp luật phải làm rõ vai trò của từng người trong chuỗi giao dịch, tránh nhầm giữa người mua để sử dụng với người có hành vi mua để bán lại. Điều luật này chỉ đặt ra trách nhiệm hình sự khi có đủ yếu tố của tội danh, không chỉ đơn thuần là cất giữ hay sử dụng ma túy.
Định lượng chất ma túy là căn cứ đặc biệt quan trọng để phân hóa trách nhiệm hình sự. Cùng một loại hành vi, nhưng khối lượng hoặc thể tích của chất ma túy sẽ quyết định khung phạt, thậm chí là khả năng áp dụng tù chung thân hoặc tử hình ở khoản 5. Vì vậy, việc giám định đúng loại chất, xác định chính xác khối lượng, thể tích và cách quy đổi đối với nhiều chất là khâu then chốt.
Các tình tiết định khung như có tổ chức, tái phạm nguy hiểm, đối với 02 người trở lên, qua biên giới, lợi dụng chức vụ, quyền hạn là những dấu hiệu làm tăng mức độ nguy hiểm của hành vi. Một tình tiết chỉ được áp dụng khi đã được chứng minh rõ trong hồ sơ, không suy diễn từ hoàn cảnh chung. Đây là điểm thường bị hiểu sai khi người áp dụng gộp nhiều dấu hiệu không đủ căn cứ vào cùng một khung nặng.
Những nhầm lẫn thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ có ma túy là đương nhiên cấu thành tội mua bán trái phép chất ma túy. Thực tế, phải chứng minh được hành vi mua bán hoặc vai trò tham gia vào việc mua bán trái phép, cùng với yếu tố lỗi cố ý. Nếu chỉ tàng trữ, vận chuyển, sử dụng hoặc giúp sức ở công đoạn khác thì việc định tội phải theo đúng điều luật tương ứng.
Nhầm lẫn thứ hai là chỉ nhìn vào khối lượng mà bỏ qua loại chất và cách xác định chất ma túy cụ thể. Điều luật phân biệt rõ từng nhóm chất và từng ngưỡng khác nhau, nên không thể áp dụng máy móc một công thức chung cho mọi vụ án. Khi có từ 02 chất ma túy trở lên, việc quy đổi tổng khối lượng hoặc thể tích cũng phải đúng chuẩn định lượng của điều luật.
Lưu ý thực tiễn
Khi giải quyết vụ án theo Điều 251, cần tách bạch ba lớp vấn đề: có hành vi mua bán hay không, chất gì được mua bán, và khối lượng hoặc tình tiết nào làm thay đổi khung hình phạt. Đối với hồ sơ có nhiều lần giao dịch, phải xác định rõ từng lần độc lập hay là một chuỗi hành vi liên tục để tránh áp dụng sai tình tiết “phạm tội 02 lần trở lên”. Với trường hợp xuyên biên giới hoặc có sử dụng người dưới 16 tuổi, cần chứng minh vai trò cụ thể của từng người để bảo đảm định tội, định khung chính xác.
Khoản 6 của điều luật cho phép áp dụng thêm hình phạt tiền, cấm hành nghề, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc tịch thu tài sản, cho thấy tính nghiêm khắc không chỉ ở hình phạt tù mà còn ở hậu quả pháp lý bổ sung. Trong thực tiễn, việc lựa chọn hình phạt bổ sung phải căn cứ vào tính chất vụ án, nhân thân người phạm tội và khả năng thu hồi, tịch thu tài sản liên quan.