Điều 248 Bộ luật hình sự 2015: Tội sản xuất trái phép chất ma túy

Bình luận pháp lý ngắn gọn về Điều 248 BLHS: dấu hiệu cấu thành, khung hình phạt, điểm cần lưu ý khi áp dụng.

Điều 248. Tội sản xuất trái phép chất ma túy

1. Người nào sản xuất trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:

a) Có tổ chức;

b) Phạm tội 02 lần trở lên;

c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

d) Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;

đ) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 500 gam đến dưới 01 kilôgam;

e) Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 05 gam đến dưới 30 gam;

g) Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 20 gam đến dưới 100 gam;

h) Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 100 mililít đến dưới 200 mililít;

i) Tái phạm nguy hiểm;

k) Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm đ đến điểm h khoản này.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm:

a) Có tính chất chuyên nghiệp;

b) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 01 kilôgam đến dưới 05 kilôgam;

c) Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 30 gam đến dưới 100 gam;

d) Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 100 gam đến dưới 300 gam;

đ) Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 200 mililít đến dưới 750 mililít;

e) Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm b đến điểm đ khoản này.

4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân:

a) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 05 kilôgam đến dưới 30 kilôgam;

b) Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 100 gam đến dưới 03 kilôgam;

c) Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 300 gam đến dưới 09 kilôgam;

d) Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 750 mililít đến dưới 22 lít;

đ) Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm a đến điểm d khoản này.

5. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù chung thân hoặc tử hình:

a) Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng 30 kilôgam trở lên;

b) Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng 03 kilôgam trở lên;

c) Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng 09 kilôgam trở lên;

d) Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích 22 lít trở lên;

đ) Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm a đến điểm d khoản này.

6. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Ý nghĩa và cách tiếp cận của điều luật

Điều 248 thể hiện chủ trương hình sự hóa rất sớm đối với hành vi sản xuất trái phép chất ma túy, nhằm chặn ngay từ khâu tạo ra nguồn cung. Điểm đáng chú ý là điều luật không đòi hỏi phải có hậu quả đã phát tán ra xã hội; chỉ cần hành vi sản xuất trái phép đã đủ để xem xét trách nhiệm hình sự. Đây là loại tội phạm được thiết kế theo hướng phòng ngừa mạnh, nên mức hình phạt tăng rất nhanh theo tính chất và quy mô.

Dấu hiệu cốt lõi để áp dụng

Yếu tố trung tâm là hành vi làm ra chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào mà không được cơ quan có thẩm quyền cho phép hoặc làm không đúng nội dung được phép. Theo hướng dẫn của Tòa án, “sản xuất” bao gồm chế biến, điều chế, tinh chế, trộn pha hoặc tạo ra chất ma túy từ nguyên liệu, tiền chất; nhưng không bao gồm các thao tác đơn thuần như pha dung dịch thuốc phiện để tiêm chích hay nghiền heroine từ bánh thành bột để hít. Vì vậy, khi phân biệt tội danh, cần nhìn vào việc có tạo ra chất ma túy mới theo nghĩa pháp lý hay chỉ là thay đổi dạng sử dụng của chất đã có.

Khung hình phạt và tiêu chí phân hóa

Điều luật phân hóa trách nhiệm chủ yếu theo tính chất nguy hiểmkhối lượng, thể tích ma túy. Các tình tiết như có tổ chức, phạm tội nhiều lần, lợi dụng chức vụ, danh nghĩa cơ quan, tái phạm nguy hiểm hoặc có từ hai chất ma túy trở lên đều làm tăng nặng đáng kể. Khi định lượng vượt ngưỡng, hình phạt chuyển dần từ mức tù có thời hạn đến tù chung thân hoặc tử hình, phản ánh quan điểm xử lý nghiêm đối với các đường dây, cơ sở sản xuất quy mô lớn.

Những nhầm lẫn thường gặp

Nhiều trường hợp nhầm giữa sản xuất trái phép với tàng trữ, vận chuyển, mua bán chất ma túy. Đây là các hành vi độc lập, nhưng trong thực tiễn có thể cùng xuất hiện trong một vụ án; khi đó phải xác định đúng hành vi trung tâm để định tội. Một nhầm lẫn khác là cho rằng chỉ khi có số lượng lớn mới bị xử lý hình sự; thực tế, khoản 1 đã đủ căn cứ truy cứu mà không cần định lượng. Cũng cần lưu ý rằng đối với khung tăng nặng, việc tính ngưỡng phải dựa đúng loại chất ma túy và đúng trạng thái rắn hoặc lỏng theo điều luật.

Lưu ý khi áp dụng vào tình huống cụ thể

Trong thực tiễn, cần chứng minh rõ ba nhóm vấn đề: có hành vi sản xuất, tính trái phép của việc sản xuất, và loại chất ma túy cùng khối lượng hoặc thể tích tương ứng. Với trường hợp có nhiều chất ma túy khác nhau, phải quy đổi theo ngưỡng mà điều luật đặt ra cho từng khung. Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền, cấm hành nghề, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc tịch thu tài sản, nên chế tài không chỉ dừng ở xử lý thân thể mà còn nhằm triệt tiêu lợi ích từ tội phạm.

Hành vi nào được coi là sản xuất trái phép chất ma túy theo Điều 248?
Là hành vi làm ra chất ma túy bằng chế biến, điều chế, tinh chế, trộn pha hoặc tạo ra chất ma túy khác mà không được phép của cơ quan có thẩm quyền.
Có phải chỉ khi sản xuất với số lượng lớn mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Không. Khoản 1 Điều 248 đã xử lý hình sự ngay khi có hành vi sản xuất trái phép, không phụ thuộc ngưỡng định lượng.
Pha dung dịch thuốc phiện để tiêm chích có bị coi là sản xuất trái phép chất ma túy không?
Không. Theo hướng dẫn áp dụng, đây không được coi là hành vi sản xuất trái phép chất ma túy.
Khung hình phạt của Điều 248 được phân biệt chủ yếu theo tiêu chí nào?
Chủ yếu theo tính chất tổ chức, tái phạm, chuyên nghiệp, quyền hạn bị lợi dụng và đặc biệt là khối lượng hoặc thể tích chất ma túy.
Mục lục văn bản