Điều 245 Bộ luật hình sự 2015: Tội vi phạm quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên
Bình luận ngắn gọn Điều 245 BLHS 2015 về tội vi phạm quy định quản lý khu bảo tồn thiên nhiên, ngưỡng truy cứu và lưu ý áp dụng.
Điều 245. Tội vi phạm quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên
1. Người nào vi phạm quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 600.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Gây thiệt hại về tài sản từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
b) Gây thiệt hại đến cảnh quan, hệ sinh thái tự nhiên trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của khu bảo tồn thiên nhiên có tổng diện tích từ 300 mét vuông (m2) đến dưới 500 mét vuông (m2);
c) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong những hành vi này mà còn vi phạm hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:
a) Gây thiệt hại về tài sản 200.000.000 đồng trở lên;
b) Gây thiệt hại đến cảnh quan, hệ sinh thái tự nhiên trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của khu bảo tồn thiên nhiên có tổng diện tích 500 mét vuông (m2) trở lên;
c) Có tổ chức;
d) Sử dụng công cụ, phương tiện, biện pháp bị cấm;
đ) Tái phạm nguy hiểm.
3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
4. Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:
a) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tiền từ 600.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng;
b) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;
c) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của Bộ luật này, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;
d) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
Ý nghĩa của điều luật
Điều 245 thể hiện quan điểm xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm khu bảo tồn thiên nhiên, vì đây là không gian có giá trị đặc biệt về đa dạng sinh học, cảnh quan và nguồn gen. Nhà làm luật không chỉ bảo vệ tài sản hữu hình mà còn bảo vệ cả hệ sinh thái tự nhiên, nên đối tượng bị xâm hại không được hiểu theo nghĩa hẹp. Quy định này nhằm ngăn chặn việc hợp thức hóa các hành vi khai thác, phá hoại hoặc can thiệp trái phép vào khu vực bảo vệ nghiêm ngặt.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Để truy cứu trách nhiệm hình sự, cần có hành vi vi phạm quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên và hậu quả hoặc dấu hiệu định tội đúng như điều luật đặt ra. Với cá nhân, ngưỡng khởi điểm chủ yếu là thiệt hại về tài sản từ 50 triệu đồng hoặc thiệt hại đến cảnh quan, hệ sinh thái tự nhiên trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt từ 300 m2, hoặc trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính, đã bị kết án mà còn vi phạm. Khi mức thiệt hại tăng lên từ 200 triệu đồng, từ 500 m2 trở lên, hoặc có tổ chức, dùng công cụ bị cấm, tái phạm nguy hiểm, khung hình phạt sẽ chuyển sang nghiêm khắc hơn.
Cấu thành cần xác định
- Khách thể: chế độ quản lý, bảo vệ khu bảo tồn thiên nhiên và môi trường sinh thái trong khu vực này.
- Hành vi: vi phạm quy định quản lý đã được đặt ra đối với khu bảo tồn thiên nhiên.
- Hậu quả/dấu hiệu định lượng: thiệt hại tài sản, diện tích cảnh quan - hệ sinh thái bị xâm hại, hoặc tình trạng tái phạm theo luật.
- Chủ thể: cá nhân; pháp nhân thương mại cũng có thể bị truy cứu theo khoản 4.
Những hiểu sai thường gặp
Không phải mọi hành vi xảy ra trong khu bảo tồn đều đương nhiên cấu thành tội phạm; chỉ khi vi phạm đúng quy định quản lý và đạt ngưỡng luật định mới phát sinh trách nhiệm hình sự. Cũng không thể chỉ nhìn vào thiệt hại tài sản mà bỏ qua thiệt hại đối với cảnh quan, hệ sinh thái, vì đây là dấu hiệu độc lập của tội phạm. Một nhầm lẫn khác là coi đây chỉ là tội phạm của cá nhân, trong khi pháp nhân thương mại phạm tội cũng bị xử lý riêng với chế tài tiền rất lớn, đình chỉ hoạt động hoặc cấm kinh doanh trong lĩnh vực nhất định.
Lưu ý thực tiễn
Khi áp dụng điều luật này, cần ưu tiên chứng cứ về vị trí xảy ra hành vi, tình trạng phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, giá trị thiệt hại và mối liên hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả. Việc định giá tài sản, đo diện tích bị ảnh hưởng và xác định quy định quản lý cụ thể bị vi phạm là các khâu quyết định. Nếu hồ sơ chỉ thể hiện vi phạm hành chính thông thường mà chưa đạt ngưỡng định tội, chưa đủ căn cứ xử lý hình sự theo Điều 245.
Ở cấp hình phạt bổ sung, tòa án có thể áp dụng phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định; đối với pháp nhân còn có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn. Điều này cho thấy mục tiêu của điều luật không chỉ là trừng phạt mà còn là ngăn chặn nguy cơ tái phạm và phục hồi trật tự quản lý khu bảo tồn.