Điều 227 Bộ luật hình sự 2015: Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên

Bình luận ngắn gọn Điều 227 BLHS 2015 về tội vi phạm quy định nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên.

Điều 227. Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên

1.[190] Người nào vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên trong đất liền, hải đảo, nội thủy, vùng lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa và vùng trời của Việt Nam mà không có giấy phép hoặc không đúng với nội dung giấy phép thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Thu lợi bất chính từ nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên nước, dầu khí hoặc khoáng sản khác từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;

b) Khoáng sản trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

d) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

đ) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

2.[191] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 1.500.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

a) Thu lợi bất chính từ nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên nước, dầu khí hoặc khoáng sản khác 500.000.000 đồng trở lên;

b) Khoáng sản trị giá 1.000.000.000 đồng trở lên;

c) Có tổ chức;

d) Gây sự cố môi trường;

đ) Làm chết người;

e) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 122% trở lên.

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng.

4. Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:

a)[192] Thực hiện một trong các hành vi quy định tại khoản 1 Điều này, thu lợi bất chính từ nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên nước, dầu khí hoặc khoáng sản khác từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc khoáng sản trị giá từ 700.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%; thu lợi bất chính từ nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên nước, dầu khí hoặc khoáng sản khác từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc khoáng sản trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 700.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 1.500.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng;

b) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 3.000.000.000 đồng đến 7.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;

c) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.

Trọng tâm của Điều luật

Điều 227 hướng tới việc bảo vệ trật tự quản lý nhà nước đối với tài nguyên, đặc biệt trong các khu vực thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam. Quy định này không xử lý mọi vi phạm kỹ thuật trong hoạt động tài nguyên, mà chỉ xử lý hình sự khi hành vi khai thác, thăm dò hoặc nghiên cứu diễn ra không có giấy phép hoặc không đúng nội dung giấy phép và đạt ngưỡng luật định.

Về bản chất, đây là tội phạm gắn với tính nguy hiểm cao cho xã hội, thể hiện qua giá trị tài nguyên bị chiếm đoạt, mức thu lợi bất chính, hậu quả đối với sức khỏe con người hoặc sự cố môi trường. Nhà làm luật đặt ra các ngưỡng định lượng cụ thể để phân biệt vi phạm hành chính với hành vi đáng bị xử lý hình sự, tránh hình sự hóa tràn lan các sai phạm nhỏ.

Điều kiện để bị truy cứu

Muốn áp dụng Điều 227, cần xác định đồng thời: có hành vi nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên; hành vi này diễn ra trong phạm vi không gian mà điều luật điều chỉnh; và người thực hiện không có giấy phép hoặc làm trái nội dung giấy phép. Sau đó phải đối chiếu thêm với một trong các dấu hiệu định tội như thu lợi bất chính, giá trị khoáng sản, tỷ lệ tổn thương cơ thể, hậu quả chết người, sự cố môi trường hoặc tình trạng tái phạm.

Các ngưỡng ở khoản 1 và khoản 2 cho thấy ý chí phân tầng trách nhiệm rất rõ: mức thấp hơn dành cho hành vi vi phạm nhưng hậu quả chưa đặc biệt nghiêm trọng, còn mức cao hơn áp dụng khi giá trị tài nguyên, khoản lợi bất chính hoặc hậu quả xã hội đã tăng lên đáng kể. Vì vậy, trong thực tiễn, việc định giá tài nguyên, xác định lợi bất chính và giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể là các khâu có ý nghĩa quyết định.

Những hiểu nhầm thường gặp

Một hiểu nhầm phổ biến là cứ khai thác khoáng sản trái phép là đương nhiên cấu thành tội phạm. Thực tế, nhiều trường hợp trước hết chỉ bị xử phạt hành chính; chỉ khi có đủ dấu hiệu định tội theo Điều 227 hoặc đã từng bị xử phạt, đã bị kết án mà còn vi phạm thì mới chuyển sang trách nhiệm hình sự.

Hiểu nhầm thứ hai là chỉ khoáng sản mới thuộc phạm vi điều luật. Điều 227 còn bao gồm tài nguyên nước và dầu khí, nên khi đánh giá hành vi phải nhìn vào bản chất hoạt động tài nguyên chứ không chỉ riêng khai thác khoáng sản.

Lưu ý khi áp dụng thực tiễn

Khi xử lý vụ việc, cần tách bạch rõ giữa giấy phép không tồn tạigiấy phép có nhưng thực hiện sai nội dung, vì cả hai đều nằm trong phạm vi điều chỉnh nhưng cách chứng minh khác nhau. Đồng thời, phải xác định chính xác chủ thể: cá nhân chịu trách nhiệm hình sự theo các khung tại khoản 1, khoản 2 và khoản 3; pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm theo khoản 4 với mức phạt và biện pháp bổ sung riêng.

Điểm đáng chú ý là điều luật không chỉ nhắm tới hành vi chiếm đoạt tài nguyên mà còn nhắm tới các hậu quả đi kèm như tổn hại sức khỏe, chết người và sự cố môi trường. Điều này phản ánh quan điểm lập pháp coi vi phạm trong lĩnh vực tài nguyên là nhóm hành vi có nguy cơ cao, cần xử lý nghiêm khi đã vượt ngưỡng quản lý hành chính thông thường.

Điều 227 áp dụng khi nào, chỉ cần khai thác trái phép là đủ chưa?
Chưa đủ. Phải có hành vi nghiên cứu, thăm dò, khai thác trái phép và đạt một trong các dấu hiệu định tội như giá trị, lợi bất chính, hậu quả sức khỏe, môi trường hoặc tái phạm.
Điều luật này chỉ áp dụng cho khai thác khoáng sản hay cả tài nguyên khác?
Áp dụng cho tài nguyên nước, dầu khí và khoáng sản khác. Không nên hiểu hẹp chỉ là khai thác khoáng sản.
Không có giấy phép nhưng chưa gây thiệt hại lớn có bị truy cứu không?
Chỉ bị truy cứu khi hành vi thuộc ngưỡng luật định hoặc đã bị xử phạt, đã bị kết án mà còn vi phạm. Nếu chưa đạt ngưỡng, thường xử lý hành chính.
Pháp nhân thương mại có bị xử lý theo Điều 227 không?
Có. Khoản 4 quy định riêng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại với mức phạt tiền, đình chỉ hoạt động và các hình phạt bổ sung.
Mục lục văn bản