Điều 218 Bộ luật hình sự 2015: Tội vi phạm quy định về hoạt động bán đấu giá tài sản

Trọng tâm điều luật

Điều 218 nhằm bảo vệ tính công khai, minh bạch và cạnh tranh thực chất của hoạt động bán đấu giá tài sản. Nhà làm luật không hình sự hóa mọi sai sót nghiệp vụ, mà chỉ xử lý hình sự khi có hành vi gian dối hoặc thông đồng làm sai lệch kết quả đấu giá và đạt ngưỡng thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại luật định.

Điểm cần nắm là tội danh này hướng vào hành vi cố ý, thường biểu hiện qua lập danh sách khống, lập hồ sơ khống hoặc hồ sơ giả, thông đồng dìm giá hoặc nâng giá trong quá trình đấu giá. Đây là các hành vi trực tiếp làm vô hiệu ý nghĩa cạnh tranh của đấu giá, nên bản chất là xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và quyền lợi của người có tài sản, người tham gia đấu giá, bên trúng đấu giá.

Điều kiện để bị truy cứu

Để Điều 218 được áp dụng, không chỉ cần có hành vi vi phạm mà còn phải có yếu tố định lượng về thu lợi bất chính hoặc thiệt hại. Khung cơ bản được kích hoạt khi thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng, hoặc gây thiệt hại cho người khác từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng.

Khung tăng nặng áp dụng khi có tổ chức, thu lợi bất chính từ 200.000.000 đồng trở lên, gây thiệt hại từ 300.000.000 đồng trở lên, phạm tội 02 lần trở lên hoặc dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt. Cách thiết kế này cho thấy nhà làm luật phân hóa trách nhiệm theo mức độ nguy hiểm thực tế của hành vi, không chỉ theo hình thức vi phạm.

Những nhầm lẫn thường gặp

Không phải mọi vi phạm quy trình đấu giá đều cấu thành tội phạm. Các sai sót về thủ tục, thiếu sót hồ sơ hoặc vi phạm hành chính trong tổ chức đấu giá chỉ bị xử lý hình sự khi gắn với hành vi gian dối có chủ đích và đạt ngưỡng hậu quả luật định.

Cũng cần phân biệt giữa hành vi vi phạm quy định về đấu giá và các tội phạm kinh tế khác có yếu tố lừa đảo, thông đồng hoặc làm giả hồ sơ. Khi đánh giá vụ việc, phải nhìn vào mục đích, cách thức thực hiện và hệ quả kinh tế phát sinh, thay vì chỉ dựa vào việc kết quả đấu giá bị thay đổi.

Lưu ý khi áp dụng thực tiễn

Trong thực tiễn, chứng cứ quan trọng nhất thường là tài liệu thể hiện sự thông đồng, danh sách tham gia, hồ sơ dự đấu giá, diễn biến trả giá và dấu vết lợi ích vật chất giữa các bên. Việc chứng minh quan hệ nhân quả giữa hành vi gian dối và khoản thu lợi hoặc thiệt hại là điểm mấu chốt để định tội và định khung.

Hình phạt bổ sung cho phép cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm, phản ánh yêu cầu ngăn chặn nguy cơ tái phạm trong lĩnh vực đấu giá. Do đó, khi áp dụng điều luật này, cần chú ý cả trách nhiệm hình sự chính và hệ quả nghề nghiệp sau bản án.