Điều 214 Bộ luật hình sự 2015: Tội gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp
Bình luận pháp lý ngắn gọn về Điều 214 Bộ luật Hình sự 2015: hành vi gian lận BHXH, BHTN, dấu hiệu cấu thành và khung phạt.
Điều 214. Tội gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp
1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, chiếm đoạt tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp từ 10.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại từ 20.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng mà không thuộc trường hợp quy định tại một trong các điều 174, 353 và 355 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm:
a) Lập hồ sơ giả hoặc làm sai lệch nội dung hồ sơ bảo hiểm xã hội, hồ sơ bảo hiểm thất nghiệp lừa dối cơ quan bảo hiểm xã hội;
b) Dùng hồ sơ giả hoặc hồ sơ đã bị làm sai lệch nội dung lừa dối cơ quan bảo hiểm xã hội hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Chiếm đoạt tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
d) Gây thiệt hại từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
đ) Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt;
e) Tái phạm nguy hiểm.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:
a) Chiếm đoạt tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp 500.000.000 đồng trở lên;
b) Gây thiệt hại 500.000.000 đồng trở lên.
4. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Ý nghĩa của Điều 214
Điều 214 được thiết kế để ngăn chặn việc lợi dụng cơ chế giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp nhằm trục lợi từ quỹ bảo hiểm. Nhà làm luật không xử lý mọi sai sót về hồ sơ, mà chỉ hình sự hóa hành vi có tính gian dối gắn với hậu quả chiếm đoạt tiền hoặc gây thiệt hại đạt ngưỡng luật định.
Trọng tâm của điều luật là bảo vệ tính công bằng, an toàn của quỹ và trật tự quản lý bảo hiểm. Vì vậy, khi xem xét trách nhiệm hình sự, cần nhìn vào bản chất hành vi chứ không chỉ nhìn vào việc hồ sơ có sai sót hay có khoản tiền bị chi trả.
Cấu thành cần chú ý
Để Điều 214 được áp dụng, phải có một trong hai nhóm hành vi: lập hồ sơ giả hoặc làm sai lệch nội dung hồ sơ; hoặc dùng hồ sơ giả, hồ sơ bị làm sai lệch để lừa dối cơ quan bảo hiểm xã hội. Yếu tố then chốt là hành vi phải nhằm hưởng chế độ trái quy định, không phải chỉ là lỗi hành chính hay nhầm lẫn thủ tục.
Điều luật còn đòi hỏi hậu quả định lượng: chiếm đoạt từ 10.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại từ 20.000.000 đồng trở lên ở khung cơ bản. Nếu số tiền hoặc thiệt hại lớn hơn, khung hình phạt tăng dần theo các ngưỡng 100.000.000 đồng và 500.000.000 đồng.
Những nhầm lẫn thường gặp
Không phải mọi sai hồ sơ bảo hiểm đều là tội phạm. Chỉ khi có hành vi gian dối có chủ đích và đạt ngưỡng truy cứu thì mới đặt ra trách nhiệm hình sự; các sai sót kỹ thuật, kê khai nhầm hoặc thiếu giấy tờ chưa đủ để cấu thành tội này.
Cũng cần phân biệt tiền chiếm đoạt với thiệt hại cho quỹ. Hướng dẫn áp dụng cho thấy đây là hai đại lượng pháp lý khác nhau, không tự động cộng dồn nếu cùng phát sinh từ một chuỗi hành vi; việc định tội và định khung phải căn cứ đúng bản chất hậu quả.
Một nhầm lẫn khác là cho rằng chỉ người trực tiếp hưởng tiền mới bị xử lý. Thực tế, người tổ chức làm hồ sơ giả, người cung cấp giấy tờ giả, hoặc người sử dụng hồ sơ giả để hợp thức hóa việc hưởng chế độ đều có thể là chủ thể của tội phạm nếu đủ yếu tố cấu thành.
Lưu ý khi áp dụng thực tiễn
Nếu hành vi làm giả giấy tờ là phương tiện để thực hiện gian lận, người phạm tội còn có thể bị xem xét về tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức theo quy định tương ứng, tùy vai trò và hành vi cụ thể. Khi có tình tiết định khung như có tổ chức, chuyên nghiệp, tinh vi, xảo quyệt hoặc tái phạm nguy hiểm, phải áp dụng đúng khung tăng nặng của Điều 214.
Điều 214 không áp dụng nếu hành vi đã cấu thành các tội xâm phạm sở hữu hoặc các tội phạm chức vụ được quy định tại các điều luật tương ứng, vì chính điều luật đã loại trừ các trường hợp đó. Do đó, trong thực tiễn, việc định tội phải làm rõ quan hệ giữa hành vi gian dối bảo hiểm và mục đích, vai trò, hậu quả thực tế của người thực hiện.