Điều 210 Bộ luật hình sự 2015: Tội sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán

Trọng tâm của điều luật

Điều 210 Bộ luật Hình sự 2015 điều chỉnh hành vi lợi dụng thông tin chưa được công bố về công ty đại chúng hoặc quỹ đại chúng để giao dịch chứng khoán hoặc tiếp tay cho giao dịch. Nhà làm luật không chỉ nhắm vào người trực tiếp mua bán, mà còn bao gồm hành vi tiết lộ, cung cấp thông tin hoặc tư vấn cho người khác giao dịch trên cơ sở thông tin đó. Cách thiết kế này cho thấy trọng tâm của điều luật là bảo vệ sự công bằng của thị trường, không để lợi thế thông tin biến thành lợi thế trục lợi.

Điều kiện để bị xử lý hình sự

Để “kích hoạt” trách nhiệm hình sự, phải có đủ ba nhóm yếu tố cốt lõi: có thông tin liên quan đến công ty đại chúng hoặc quỹ đại chúng chưa công bố; thông tin đó nếu công bố có thể ảnh hưởng lớn đến giá chứng khoán; và người phạm tội đã dùng chính thông tin này để giao dịch, tiết lộ, cung cấp hoặc tư vấn giao dịch. Ngoài ra, hành vi chỉ bị truy cứu khi đạt ngưỡng thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư theo khoản 1 hoặc khoản 2 Điều 210 Bộ luật Hình sự 2015. Đây là dấu hiệu thường bị bỏ qua trong thực tế: không phải mọi hành vi sử dụng thông tin nội bộ đều tự động là tội phạm, mà phải thỏa mãn ngưỡng định lượng của điều luật.

Điểm cần hiểu đúng

“Thông tin nội bộ” trong điều này không bị hiểu theo nghĩa hẹp là chỉ người trong doanh nghiệp mới có. Người nào biết được thông tin chưa công bố, có khả năng tác động lớn đến giá chứng khoán, rồi dùng thông tin đó để mua bán hoặc cho người khác mua bán đều có thể là chủ thể của tội phạm. Vì vậy, người nhận thông tin qua quan hệ quen biết, qua trung gian hoặc qua trao đổi riêng tư cũng không được loại trừ khỏi phạm vi áp dụng nếu đáp ứng đủ dấu hiệu của điều luật.

Một nhầm lẫn phổ biến là coi mọi giao dịch có lợi nhuận cao nhờ “tin sớm” đều là vi phạm hình sự. Thực tế, điều luật không xử lý lợi nhuận thông thường từ phân tích thị trường hay từ tin tức đã công bố công khai; điều luật chỉ nhắm vào lợi thế phát sinh từ thông tin chưa công bố và có khả năng ảnh hưởng lớn đến giá chứng khoán. Do đó, ranh giới giữa đầu tư thông minh và hành vi phạm tội nằm ở tính nội bộ của thông tin và cách thức sử dụng thông tin đó.

Lưu ý khi áp dụng

Trong thực tiễn xử lý, cần chứng minh rõ mối liên hệ giữa thông tin chưa công bố, thời điểm sử dụng thông tin và giao dịch chứng khoán phát sinh. Việc xác định thu lợi bất chính hoặc thiệt hại cho nhà đầu tư là căn cứ quan trọng để phân biệt xử lý hình sự với xử phạt hành chính. Với pháp nhân thương mại, điều luật còn đặt ra chế tài riêng và có thể kèm theo cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn, cho thấy mức độ nghiêm khắc đối với vi phạm trên thị trường chứng khoán.

Tóm lại, Điều 210 hướng tới việc ngăn chặn giao dịch dựa trên bất cân xứng thông tin. Khi áp dụng, cần tập trung vào ba điểm: tính chưa công bố của thông tin, việc sử dụng thông tin để giao dịch hoặc tiếp tay giao dịch, và ngưỡng hậu quả luật định.