Điều 197 Bộ luật hình sự 2015: Tội quảng cáo gian dối

Trọng tâm của Điều luật

Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 đặt trọng tâm vào việc bảo vệ tính trung thực của hoạt động quảng cáo, nhất là trong lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ có tác động trực tiếp đến quyết định của người tiêu dùng. Nhà làm luật không hình sự hóa mọi sai sót kỹ thuật hay nhầm lẫn đơn lẻ, mà chỉ xử lý hình sự khi hành vi quảng cáo gian dối đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Cách thiết kế này cho thấy mục tiêu chính là ngăn chặn tình trạng cố ý tái phạm, coi thường chế tài quản lý nhà nước.

Dấu hiệu cần có để áp dụng

Để Điều 197 được kích hoạt, trước hết phải có hành vi quảng cáo gian dối, tức đưa thông tin không đúng sự thật về hàng hóa, dịch vụ thông qua các phương tiện quảng cáo. Tiếp theo, người thực hiện phải thuộc một trong hai trạng thái pháp lý: đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này nhưng chưa được xóa án tích. Nếu thiếu một trong các điều kiện đó, quan hệ pháp lý thường chỉ dừng ở xử phạt hành chính hoặc trách nhiệm pháp lý khác, chưa đủ căn cứ truy cứu hình sự theo Điều 197.

Những điểm dễ nhầm trong thực tế

Nhiều trường hợp nhầm lẫn giữa quảng cáo “phóng đại” và quảng cáo gian dối. Không phải mọi cách diễn đạt mang tính tiếp thị đều cấu thành tội phạm; điều quan trọng là nội dung quảng cáo phải sai sự thật về chất lượng, công dụng, tiêu chuẩn hoặc đặc tính của hàng hóa, dịch vụ và đạt ngưỡng tái phạm theo luật. Cũng cần phân biệt Điều 197 với tội lừa dối khách hàng: Điều 197 nhắm vào hành vi gian dối trong hoạt động quảng cáo, còn tội lừa dối khách hàng liên quan rộng hơn đến việc gian dối trong giao dịch, bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ.

Ý nghĩa thực tiễn khi xử lý

Khung hình phạt chính của Điều 197 tương đối “mở”, cho phép Tòa án lựa chọn giữa phạt tiền và cải tạo không giam giữ, thể hiện tính phân hóa theo mức độ nguy hiểm của hành vi và nhân thân người phạm tội. Ngoài ra, hình phạt bổ sung như phạt tiền và cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định cho thấy mục tiêu không chỉ trừng phạt mà còn ngăn người vi phạm tiếp tục sử dụng vị trí nghề nghiệp để tái phạm. Khi áp dụng vào vụ việc cụ thể, cần làm rõ nội dung quảng cáo, phương tiện truyền tải, trạng thái đã bị xử phạt hoặc đã có án tích, và thời điểm chưa được xóa án tích.

Lưu ý khi đánh giá tình huống

Điều 197 không đặt nặng hậu quả vật chất cụ thể như thiệt hại tiền bạc của người tiêu dùng; trọng tâm là tính gian dối của nội dung quảng cáo và điều kiện tái phạm luật định. Vì vậy, khi tư vấn hoặc đánh giá hồ sơ, không nên chỉ nhìn vào việc quảng cáo “có sai” hay “có gây hiểu lầm” mà phải kiểm tra đầy đủ tiền sử xử phạt, án tích và tính chất thông tin quảng cáo. Đây là điểm then chốt quyết định việc vụ việc chỉ dừng ở vi phạm hành chính hay chuyển sang trách nhiệm hình sự.