Điều 195 Bộ luật hình sự 2015: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi

Bình luận pháp lý Điều 195 BLHS 2015 về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, giống cây trồng, vật nuôi.

Điều 195. Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi

1.[149] Người nào sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 30.000.000 đồng đến dưới 150.000.000 đồng hoặc dưới 30.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc tại một trong các điều 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 196 và 200 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;

b) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;

c) Thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng.

2.[150] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:

a) Có tổ chức;

b) Có tính chất chuyên nghiệp;

c) Tái phạm nguy hiểm;

d) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

đ) Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;

e) Buôn bán qua biên giới;

g) Hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;

h) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;

i) Thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

3.[151] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm:

a) Hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá 500.000.000 đồng trở lên;

b) Gây thiệt hại về tài sản từ 1.500.000.000 đồng đến dưới 3.000.000.000 đồng;

c) Thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng đến dưới 2.000.000.000 đồng.

4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm:

a) Gây thiệt hại về tài sản 3.000.000.000 đồng trở lên;

b) Thu lợi bất chính 2.000.000.000 đồng trở lên.

5.[152] Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

6.[153] Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:

a) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng;

b) Phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, c, e, g, h và i khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 6.000.000.000 đồng đến 12.000.000.000 đồng;

c) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này, thì bị phạt tiền từ 12.000.000.000 đồng đến 18.000.000.000 đồng;

d) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 4 Điều này, thì bị phạt tiền từ 18.000.000.000 đồng đến 30.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;

đ) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của Bộ luật này, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;

e) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 600.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.

Ý nghĩa của quy định

Điều 195 đặt ra cơ chế xử lý hình sự đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả trong nhóm hàng hóa phục vụ nông nghiệp và chăn nuôi, gồm thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi. Trọng tâm của quy định không chỉ là bảo vệ trật tự quản lý kinh tế mà còn ngăn chặn rủi ro lan rộng đối với năng suất, chất lượng sản xuất và an toàn của chuỗi cung ứng nông nghiệp.

Nhà làm luật lựa chọn ngưỡng xử lý theo giá trị hàng giả, thiệt hại tài sản và khoản thu lợi bất chính để phân hóa trách nhiệm. Cách thiết kế này cho thấy chỉ những hành vi có mức độ đáng kể hoặc tái phạm mới bị coi là tội phạm, còn các vi phạm nhỏ hơn thường được xử lý theo chế tài hành chính.

Các dấu hiệu cần kiểm tra khi áp dụng

Để “kích hoạt” Điều 195, trước hết phải xác định đúng hàng hóa thuộc nhóm được liệt kê trong điều luật. Sau đó, phải có hành vi sản xuất hoặc buôn bán hàng giả, chứ không chỉ là tàng trữ, vận chuyển hay quảng cáo đơn thuần nếu không kèm theo hành vi phạm tội khác.

Điểm quan trọng là hàng giả phải đạt một trong các ngưỡng định lượng, hoặc gây thiệt hại, hoặc tạo ra khoản thu lợi bất chính theo từng khoản của điều luật. Vì vậy, khi điều tra và định tội, việc định giá hàng hóa, xác định thiệt hại thực tế và chứng minh dòng tiền thu lợi là khâu có ý nghĩa quyết định.

Những điểm dễ nhầm lẫn

Không phải mọi hàng hóa kém chất lượng đều là “hàng giả” theo Điều 195. Muốn áp dụng điều luật này, cần làm rõ dấu hiệu giả mạo về nguồn gốc, thành phần, công dụng hoặc sự tương đương giả tạo với hàng thật theo bản chất vụ việc.

Hành vi chỉ bị xử lý hình sự khi vượt qua ngưỡng luật định hoặc thuộc trường hợp đã bị xử phạt hành chính, đã bị kết án mà còn vi phạm. Nhiều trường hợp thực tế nhầm lẫn giữa vi phạm chất lượng hàng hóa, vi phạm nhãn mác với tội phạm hàng giả; hai nhóm này không đồng nhất và phải được phân biệt chặt chẽ.

Phân hóa trách nhiệm theo mức độ nguy hiểm

Điều 195 phân tầng rất rõ: khoản 1 áp dụng cho mức cơ bản; khoản 2 tăng nặng khi có tổ chức, chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, lợi dụng chức vụ, danh nghĩa cơ quan, hoặc buôn bán qua biên giới; khoản 3 và khoản 4 xử lý các trường hợp có giá trị, thiệt hại hoặc thu lợi bất chính đặc biệt lớn. Cách phân tầng này cho thấy yếu tố định tội không chỉ là hành vi mà còn là quy mô và hậu quả.

Đối với pháp nhân thương mại, chế tài chủ yếu là phạt tiền rất lớn, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn trong trường hợp luật định. Đây là cơ chế nhắm trực tiếp vào các đường dây sản xuất, kinh doanh có tổ chức, thay vì chỉ xử lý cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 195, cần đối chiếu đầy đủ giữa loại hàng hóa, phương thức giả mạo, giá trị tương đương hàng thật, thiệt hại và lợi ích bất chính. Nếu thiếu một trong các căn cứ này, việc định tội có thể không vững chắc.

Trong thực tiễn xét xử, chứng cứ kỹ thuật, giám định chất lượng, hồ sơ lưu thông hàng hóa và chứng từ tài chính thường là căn cứ trọng yếu. Đây là điều luật đòi hỏi đánh giá toàn diện cả yếu tố kinh tế lẫn hậu quả thực tế, không thể chỉ dựa vào nhãn hàng hoặc mô tả bên ngoài.

Điều 195 xử lý những loại hàng giả nào?
Chỉ áp dụng với thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng và giống vật nuôi. Hàng hóa ngoài nhóm này thuộc điều luật khác.
Chỉ bán hàng giả có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Có. Điều luật xử lý cả hành vi sản xuất và buôn bán, miễn là đáp ứng ngưỡng định lượng, hậu quả, hoặc tình tiết làm phát sinh trách nhiệm hình sự.
Hàng kém chất lượng có luôn là hàng giả không?
Không. Phải có dấu hiệu giả mạo về nguồn gốc, thành phần, công dụng hoặc sự tương đương giả tạo với hàng thật theo bản chất vụ việc.
Doanh nghiệp có thể là chủ thể của tội này không?
Có. Pháp nhân thương mại phạm tội theo Điều 195 bị phạt tiền rất lớn, có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn trong trường hợp luật định.
Yếu tố nào thường quyết định việc truy cứu theo Điều 195?
Quan trọng nhất là định giá hàng giả, xác định thiệt hại và chứng minh thu lợi bất chính. Đây là các căn cứ then chốt để phân biệt xử phạt hành chính với truy cứu hình sự.
Mục lục văn bản