Điều 192 Bộ luật hình sự 2015: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả
Bình luận pháp lý ngắn gọn về Điều 192 BLHS 2015: cấu thành, ngưỡng truy cứu, khung hình phạt và lưu ý áp dụng.
Điều 192. Tội sản xuất, buôn bán hàng giả
1.[133] Người nào sản xuất, buôn bán hàng giả thuộc một trong các trường hợp sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại các điều 193, 194 và 195 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 30.000.000 đồng đến dưới 150.000.000 đồng hoặc dưới 30.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc tại một trong các điều 188, 189, 190, 191, 193, 194, 195, 196 và 200 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
c) Thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng;
d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
2.[134] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
d) Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
đ) Hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
e) Thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
g) Làm chết người;
h) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
i) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;
k) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;
l) Buôn bán qua biên giới;
m) Tái phạm nguy hiểm.
3.[135] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá 500.000.000 đồng trở lên;
b) Thu lợi bất chính 500.000.000 đồng trở lên;
c) Làm chết 02 người trở lên;
d) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 122% trở lên;
đ) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.
4.[136] Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
5.[137] Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:
a) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng;
b) Phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, đ, e, g, h, i, k, l và m khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 6.000.000.000 đồng đến 12.000.000.000 đồng;
c) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này, thì bị phạt tiền từ 12.000.000.000 đồng đến 18.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;
d) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của Bộ luật này, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;
đ) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
Trọng tâm của điều luật
Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015 phân biệt rõ hành vi sản xuất và hành vi buôn bán hàng giả, nhưng chỉ xử lý hình sự khi hành vi đó đạt các ngưỡng định lượng hoặc hậu quả mà điều luật quy định. Cách thiết kế này cho thấy lập pháp không hình sự hóa mọi vi phạm liên quan đến hàng giả, mà chỉ tập trung vào các trường hợp có mức độ nguy hiểm đáng kể cho xã hội, người tiêu dùng và trật tự thị trường.
Trong thực tiễn, yếu tố quyết định không dừng ở việc hàng hóa “giống thật” hay “không đúng chất lượng”, mà còn phải xác định đúng loại hàng giả, giá trị tương đương hàng thật, thu lợi bất chính và hậu quả thiệt hại. Đây là điều dễ bị bỏ sót khi đánh giá vụ việc, vì nhiều hành vi vi phạm hành chính chưa đủ cấu thành tội phạm theo Điều 192.
Điều kiện để bị truy cứu
Đối với cá nhân, hành vi chỉ rơi vào Điều 192 khi thuộc một trong các trường hợp tại khoản 1, khoản 2 hoặc khoản 3, trong đó ngưỡng giá trị hàng giả và mức thu lợi bất chính là tiêu chí trung tâm. Ngoài ra, các hậu quả như gây thương tích, làm chết người hoặc gây thiệt hại tài sản cũng là căn cứ độc lập để định khung hình phạt. Trường hợp không thuộc các điều 193, 194 và 195 thì mới áp dụng Điều 192, tức phải loại trừ đúng tội danh chuyên biệt về hàng giả là thực phẩm, thuốc, lương thực, phụ gia thực phẩm và hàng hóa khác có tính chất đặc thù.
Một điểm thực tiễn quan trọng là dấu hiệu đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án chưa được xóa án tích mà còn vi phạm có thể làm phát sinh trách nhiệm hình sự ngay cả khi giá trị hàng giả dưới 30 triệu đồng. Điều này thể hiện chính sách xử lý tái phạm nghiêm khắc đối với hành vi cố ý đưa hàng giả vào lưu thông.
Những nhầm lẫn thường gặp
Nhầm lẫn phổ biến là cho rằng chỉ người trực tiếp sản xuất mới phạm tội. Thực tế, người buôn bán hàng giả cũng bị xử lý như người sản xuất nếu đáp ứng các dấu hiệu của điều luật. Tương tự, không phải mọi hàng hóa kém chất lượng đều là hàng giả; việc định tội phải dựa trên tiêu chí pháp lý về hàng giả và các ngưỡng định lượng tương ứng.
Một nhầm lẫn khác là chỉ nhìn vào giá bán thực tế của hàng giả. Khi áp dụng Điều 192, cơ quan tiến hành tố tụng thường phải xác định giá trị tương đương của hàng thật hoặc hàng hóa cùng tính năng kỹ thuật, công dụng, chứ không chỉ dựa vào giá giao dịch của hàng vi phạm. Đây là căn cứ then chốt để phân hóa giữa các khung hình phạt.
Hình phạt và ý nghĩa áp dụng
Điều 192 có cấu trúc khung hình phạt tăng dần theo mức độ nguy hiểm, từ phạt tiền hoặc phạt tù ở khung cơ bản đến phạt tù 07 năm đến 15 năm ở khung cao nhất. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm hành nghề, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc tịch thu tài sản. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt tiền được đặt ở ngưỡng rất cao và có thể kèm đình chỉ hoạt động hoặc đình chỉ vĩnh viễn trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.
Về mặt lập pháp, quy định này nhằm chặn từ sớm lợi ích bất chính của chuỗi sản xuất - tiêu thụ hàng giả, đồng thời răn đe những trường hợp tổ chức, chuyên nghiệp, xuyên biên giới hoặc gây hậu quả nghiêm trọng. Khi áp dụng, trọng tâm không chỉ là xác định có hàng giả hay không, mà còn phải chứng minh rõ hành vi, giá trị, hậu quả và yếu tố tái phạm để chọn đúng khung trách nhiệm hình sự.